شناسایی منابع مقاومت به سفیدک پودری در کلکسیون گندم نان بانک ژن گیاهی ملی ایران

در این تحقیق ‮‭1200‬ توده بومی گندم نان موجود در کلکسیون گندم بانک ژن گیاهی ملی ایران از لحاظ مقاومت به بیماری سفیدک پودری ‭(Blumeria graminis f.sp. tritici) ‬مورد ارزیابی قرار گرفتند. بدین منظور ‮‭400‬ توده در شرایط آلودگی طبیعی در هر یک از مناطق گرگان، قراخیل و مغان کشت گردیده و واکنش مقاومت آن ها نسبت به بیماری سفیدک پودری ارزیابی شد. در مجموع، ‮‭159‬ توده مقاوم و نیمه مقاوم شناسایی و از آن ها لاین خالص تهیه و بطور مشترک در هر سه ناحیه مورد بررسی قرار گرفتند. تعداد ‮‭23‬ نمونه ژنتیکی در هر سه منطقه تظاهر مقاومت نشان دادند. نمونه های مذکور در شرایط گلخانه و در مرحله گیاهچه ای، مطالعه شدند. بدین منظور جدایه های سفیدک پودری از کانون های آلودگی جمع آوری، بصورت تک کلون، تکثیر و در نهایت تعداد ‮‭10‬ پاتوتیپ متفاوت برای ارزیابی گلخانه ای حاصل شد. تجزیه خوشه ای به منظور تفکیک جدایه های عامل بیماری انجام گرفت. جدایه های مورد مطالعه به دو گروه تقسیم شدند و فاصله ژنتیکی با فاصله جغرافیایی تطابق داشت. نتایج بررسی ارقام افتراقی نشان داد که ژن های مقاومت ‭Pm‬1، ‭Pm‬2، ‭Pm‬3c، ‭Pm‬4‭a ‬، ‭Pm‬5، ‭Pm‬6 و ‭Pm‬8 برای استفاده در مناطق جمع آوری جدایه ها مناسب نمی باشند. تجزیه به مولفه های اصلی به منظور تفکیک نمونه های ژنتیکی انجام گرفت و نتایج نشان داد که دو مولفه اصلی اول ‮‭81/8‬ درصد از تغییرات داده ها را توجیه می کنند. نمودار بای پلات مبتنی بر مولفه های اصلی به منظور تمایز نمونه های ژنتیکی مقاوم ترسیم گردید. بر این اساس دو نمونه ژنتیکی ‮‭531‬ و ‮‭900‬ با مقاومت کامل و نمونه های ژنتیکی ،‮‭709‬ ،‮‭2167 711‬ و ‮‭2173‬ با مقاومت متوسط نسبت به تمام پاتوتیپ های مورد بررسی، شناسایی گردیدند. نتایج این تحقیق در مجموع نشان دهنده وجود منابع مقاومت در ژرم پلاسم گندم نان بانک ژن گیاهی ملی ایران و احتمال شناسایی ژن های مقاومت جدید بود، لذا انجام تحقیقات تکمیلی برای ارزیابی مابقی کلکسیون پیشنهاد گردید. واژه های کلیدی: گندم، سفیدک پودری، مقاومت، ژرم پلاسم بومی