تعیین خصوصیات آب های زیرزمینی در پایین دست حوزه رودخانه کرخه

شورشدن آب زیرزمینی یکی از محدودیت های اراضی کشاورزی با سطح ایستابی بالاست. این مساله باعث زوال منابع خاک و کاهش بهره وری از آب و زمین شده و هزینه، زمان و نیروی کارگری زیادی را برای احداث شبکه زهکشی و دفع زه آب های کشاورزی تحمیل می نماید. علاوه بر این ها، مسایل زیست محیطی حاکم بر دفع زه آب ها در محل خروجی زهکش نیز از دیگر نگرانی هایی است که باید بدان توجه شود. دشت آزادگان در استان خوزستان یکی از این مناطق است که شوری آب زیرزمینی باعث محدودیت های مشابهی برای کشاورزی و اکوسیستم حاکم بر آن شده است.به منظور فایق آمدن بر این مشکلات، به یک برنامه مدیریتی منسجم نیاز است تا در سطوح مختلف مزرعه ای، تصمیم گیری و سیاست گذاری بتواند به اجرا در آید. این برنامه مدیریتی باید بتواند منجر به کاهش شوری، افزایش تولیدات کشاورزی و ارتقای وضعیت معیشتی ساکنان منطقه گردد. بدین منظور ابتدایا به اطلاعات دقیق و به هنگام از وضعیت شوری آب زیرزمینی، نوسانات سطح ایستابی و تاثیر آن بر خاک نیاز است. تحقیق حاضر نیز با هدف تهیه اطلاعات به هنگام از خصوصیات آب زیرزمینی و نوسانات سطح ایستابی دشت آزادگان در فصول مختلف سال انجام شده است. بدین منظور با ایجاد یک شبکه منظم نمونه برداری در منطقه و نصب چاهک های مشاهداتی، اطلاعات سطح ایستابی و کیفیت آب زیرمینی در دوره های زمانی فصلی جمع آوری و تحلیل شد. به دلیل اینکه یکی از دلایل بوجودآمدن این وضعیت در دشت آزادگان، مدیریت نامناسب آبیاری عنوان شده است، به کمک مدل دراستیک تاثیر سناریوهای مختلف عمق آب آبیاری بر خطر شورشدن منابع آب زیرزمینی این دشت مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور سناریوهای مختلفی برای تغذیه آب زیرزمینی (کم آبیاری یا ‮‭5.0‬‭ET‬، ‮‭7.0‬‭ET‬، ‮‭9.0‬‭ET‬، آبیاری بهینه یا ‭ET‬، و بیش آبیاری یا ‮‭2.1‬‭ET ‬، ‮‭5.1‬‭ET‬، 2‭ET) ‬تعریف و مدل دراستیک بصورت جداگانه برای آن ها اجرا شد. نتایج این تحقیق نشان داد که تیپ غالب آب های زیرزمینی در دشت آزادگان کلروره و رخساره آن ها سدیک می باشد و بیشترین ضرایب همبستگی بین شوری و یون های کلر و سدیم دیده می شود. همچنین مقادیر کاتیون ها و آنیون های آب زیرزمینی در فصل پاییز به حداکثر و در فصل زمستان به حداقل خود می رسند که با عملیات آبیاری و بارندگی در منطقه مطالعاتی تطابق دارند. تغییرات فصلی سطح ایستابی نیز منطبق بر همین الگو است. همچنین مشخص شد که خروجی مدل دراستیک در سناریوی بیش آبیاری (‮‭5.1‬‭ET) ‬با وضعیت کنونی شوری آب های زیرزمینی در منطقه مطالعاتی تطابق بیشتری دارد. به عبارتی دیگر، شوری آب های زیرزمینی در دشت آزادگان عمدتا معلول عملیات بیش آبیاری است که با شواهد و دلایل ذکر شده برای شورشدن آب های زیرزمینی در این منطقه همخوانی دارد. بر اساس نتایج این تحقیق انتظار می رود انجام آبیاری بهینه بتواند به بهبود وضعیت کنونی از نظرکاهش شوری منابع آب زیرزمینی کمک نماید و خطرات شورشدن این منابع در آینده را تقلیل دهد.