مطالعه جامع بیماری جاروک لیموترش در جنوب ایران

بیماری جاروک لیموترش که عامل آن یک فیتوپلاسما با نام‭Candidatus Phytoplasma aurantifolia ‬است در حال حاضر خسارت زاترین بیماری لیموترش در مناطق مرکبات خیز جنوب ایران می باشد. به منظور بررسی نحوه گسترش فیتوپلاسمای عامل بیماری در نهال های لیموترش ، در شرایط گلخانه ‮‭10‬ اصله نهال یک ساله لیموترش سالم از طریق پیوند با عامل بیماری جاروک مایه زنی و اجازه داده شد تا آلودگی گسترش یابد. یک ماه پس از مایه زنی، به صورت ماهیانه از قسمت های مختلف نهال های لیموترش شامل برگ های موجود در شاخه های فرعی پیوند شده، برگ های واقع در قسمت بالا و پایین ناحیه پیوند زده شده در شاخه اصلی، ریشه و پوست ناحیه طوقه نمونه برداری و جهت ردیابی فیتوپلاسمای عامل جاروک لیموترش با آزمون ‭PCR ‬دو مرحله ای بررسی شدند. در ماه دوم پس از پیوندزنی، فیتوپلاسمای عامل بیماری در ریشه هفت اصله نهال و تفریبا سه ماه بعد در ریشه هر ‮‭10‬ نهال مورد آزمایش، در پوست طوقه پنج نهال و در برگ های جوان انتهای شاخه اصلی یکی از نهال ها، به وسیله ‭ PCR ‬دو مرحله ای ردیابی گردید. چهار ماه پس از پیوندزنی، در پوست طوقه تمام نهال های مورد آزمایش و پس از گذشت شش ماه، در برگ های انتهای شاخه اصلی هر ‮‭10‬ نهال لیموترش عامل بیماری به وسیله ‭PCR ‬دو مرحله ای ردیابی شد. اولین علایم بیماری شامل جارویی شدن و ریزبرگی، شش ماه پس از پیوندزنی در یکی از نهال ها و نه ماه بعد از مایه زنی در کلیه نهال ها مشاهده گردید. با توجه به ردیابی های به عمل آمده به وسیله ‭PCR ‬در قسمت های مختلف نهال ها در فواصل زمانی معین، نتیجه گیری می شود که پس از مایه زنی در یک نقطه از نهال لیموترش ،گسترش فیتوپلاسمای جاروک لیموترش ابتدا عمدتا به سمت ریشه ها بوده و پس از آن به سمت برگهای جوان انتهای شاخه و سپس سایر قسمت های هوایی گیاه صورت می گیرد. آزمایش های ردیابی عامل بیماری از طریق تهیه پیوندک از نقاط مختلف نهال های مایه زنی شده و همچنین ردیابی فیتوپلاسمای عامل بیماری در درختان آلوده در شرایط طبیعت نیز این نوع نحوه گسترش و توزیع فیتوپلاسمای عامل بیماری جاروک لیموترش در نهال های لیموترش را تایید کرد. به دلیل آلودگی ریشه قبل از سایر قسمتهای گیاه، و نتایج آزمایش بررسی اثر قطع شاخه (های) آلوده در حرکت و گسترش عامل بیماری در میزبان ، حذف جاروکها در یک درخت آلوده اثری در کنترل و درمان بیماری در آن درخت ندارد. در یک آزمایش برای مطالعه نحوه عبور و تکثیر فیتوپلاسمای عامل بیماری جاروک لیموترش در پرتقال که به فیتوپلاسمای عامل بیماری جاروک مقاوم است نهال های پرتقال والنسیا روی پایه لیموترش که هرکدام حد اقل دارای یک پاجوش لیموترش بودند از طریق پیوند با عامل بیماری جاروک مایه زنی شدند. در بسیاری از نهال های پرتفال مایه زنی شده عامل بیماری به پاجوش در قسمت پایه منتقل شد و در تعدادی نیز علایم جاروک در قسمت پرتقال ظاهر شد.انتقال عامل بیماری جاروک به پاجوشهای پرتقال والنسیا نشان داد که آوند آبکشی پرتقال والنسیا به عنوان یک رقم مقاوم هادی فیتوپلاسما می باشد . محو علایم بیماری در پیوندکهای علایم دار پرتقال پس از پیون شدن روی نهال لیموترش سالم و عدم انتقال بیماری توسط آنها نشان داد که عامل بیماری در رقم مقاوم پرتقال قابل تکثیر نیست. وازه های کلیدی: جاروک لیموترش ، نحوه گسترش، فیتوپلاسما ، لیموترش، آوند آبکشی