بررسی و مقایسه خواص فیزیکی، مکانیکی و تبدیل برنج رتون و محصول اصلی

با افزایش سطح برداشت رتون، علاوه برتحقیقات به زراعی، توسعه پژوهش های مهندسی از جمله تعیین خواص فیزیکی و مکانیکی دانه جهت بهینه سازی فرآیند تبدیل شلتوک به برنج سفید و با هدف کاهش ضایعات و ارتقا کیفیت در عملیات پس از برداشت امری اجتناب ناپذیر می باشد. دراین تحقیق، خواص فیزیکی، مکانیکی و تبدیل سه رقم برنج (هاشمی، علی کاظمی و طارم) در دو نوع محصول (محصول اصلی و رتون) در آزمایشی به صورت فاکتوریل و در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با پنج تکرار انجام شد. نتایج نشان داد اثر رقم بر تمام خصوصیات فیزیکی (به جز درصد تخلخل)، نیروی گسیختگی دانه در بارگذاری خمشی و عملکرد برنج سالم (‮‭0/01‬‭> P)‬، بر راندمان تبدیل و نسبت طویل شدن دانه بعد از پخت (‮‭0/05‬‭> P) ‬معنی دار بود. نوع محصول اثر معنی داری بر طول، ضخامت و درجه کرویت دانه، نیروی گسیختگی دانه در بارگذاری خمشی، عملکرد برنج سالم، درجه سفیدی، میزان آمیلوز و درجه حرارت ژلانتینی شدن (‮‭0/01‬‭> P) ‬و بر ضریب لاغری (‮‭0/05‬‭> P) ‬داشت. اثر متقابل رقما نوع محصول بر چگالی واقعی و راندمان تبدیل (‮‭0/01‬‭> P) ‬و زاویه استقرار(‮‭0/05‬‭> P) ‬معنی دار بود. از میان خواص فیزیکی مورد اندازه گیری، تنها ضخامت و درجه کرویت دانه برنج درمحصول اصلی(به ترتیب با مقادیر میانگین ‮‭1/68‬ میلی متر و ‮‭0/388‬) کمتر از ضخامت دانه و درجه کرویت دانه برنج محصول رتون (به ترتیب با میانگین ‮‭1/71‬ میلی متر و ‮‭0/398‬) بود. از بین سه رقم هاشمی، علی کاظمی و طارم، بیشترین نیروی گسیختگی دربارگذاری خمشی (‮‭22/75‬ نیوتن) و عملکرد برنج سالم (‮‭79/75‬ درصد) در رقم هاشمی و بیشترین راندمان تبدیل (‮‭66/08‬ درصد) و درجه سفیدی (‮‭43/96‬ درصد) در رقم طارم بدست آمد. از میان دو نوع محصول، نیروی گسیختگی دربارگذاری خمشی و عملکرد برنج سالم در محصول رتون (به ترتیب با میانگین ‮‭23/68‬ نیوتن و ‮‭80/27‬ درصد) بطور معنی داری بیشتر از نیروی گسیختگی و عملکرد برنج سالم درمحصول اصلی (به ترتیب با میانگین ‮‭20/09‬ نیوتن و ‮‭76/01‬ درصد) بود. همچنین درجه سفیدی برنج اصلی (‮‭46/45‬ درصد) بیش از درجه سفیدی برنج در کشت رتون (‮‭40/14‬ درصد) تعیین گردید. از نظر خواص کیفی مورد نظر، نسبت طویل شدن دانه بعد از پخت در رقم طارم (‮‭1/64‬) بطور معنی داری کمتر از مقدار معادل آن در برنج هاشمی (‮‭1/70‬) و علی کاظمی (‮‭1/71‬) تعیین گردید. میزان آمیلوز و درجه حرارت ژلانتینی شدن درمحصول اصلی (به ترتیب با میانگین های ‮‭21/97‬ درصد و ‮‭4/27‬) کمتر از مقادیر آنها در محصول رتون (با ترتیب ‮‭22/93‬ درصد و ‮‭5/50‬) بدست آمد. واژه های کلیدی: برنج، محصول اصلی و رتون، خواص فیزیکی، خواص مکانیکی، تبدیل.