تعیین ژن های مقاومت به بیماری لکه برگی سپتوریایی در ارقام و لاین های گندم با استفاده از نشانگرهای مولکولی

بیماری سپتوریای برگی یکی از بیماری های مهم گندم در بسیاری از نقاط جهان محسوب می گردد که باعث خسارت های گسترده به این محصول می گردد. استفاده از ارقام مقاوم، اقتصادی ترین و از لحاظ زیست محیطی، بهترین راه مبارزه با این بیماری می باشد. تاکنون ‮‭18‬ ژن مقاومت به این بیماری (‮‭18‬‭-Stb‬1) در ارقام مختلف گندم گزارش شده است. در این پژوهش، جهت تعیین الگوی بیماری زایی جدایه های ایرانی ‭M. graminicola ‬و نیز بررسی مقاومت ارقام گندم به این جدایه ها، ‮‭19‬ جدایه قارچ عامل بیماری که از سه استان آذربایجان شرقی، خوزستان و فارس جمع آوری شده بود، مورد آزمایش قرار گرفتند. همچنین ‮‭29‬ ژنوتیپ گندم از ژرم پلاسم موجود در بخش غلات موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر انتخاب و بررسی بیماری زایی جدایه ها در مرحله گیاهچه انجام گرفت. همچنین بررسی مولکولی وجود ژن های مقاومت، تنوع آللی نشانگرهای ‭SSR ‬پیوسته با ژن های مقاومت شناخته شده و نیز همبستگی آنها با نتایج ارزیابی های فنوتیپی در ‮‭29‬ ژنوتیپ گندم انجام گرفت. از سوی دیگر، جهت شناسایی علت مقاومت لاین ‮‭58‬‭-Sep ‬، ارزیابی های فنوتیپی و مولکولی روی نتاج F2 حاصل از تلاقی این لاین و رقم حساس داراب 2 انجام گرفت. دو توده ‭DNA ‬حساس و مقاوم از بین بوته های F2 انتخاب شد و وجود ژن های مقاومت شناخته شده با استفاده از ‮‭20‬ نشانگر ‭SSR ‬متصل به ژن های مذکور و مقایسه آلل های تکثیر شده در والدین و نتاج F2 مورد بررسی قرار گرفت. از بین ‮‭931‬ برهم کنش جدایه ا ژنوتیپ، ‮‭244‬ مقاومت اختصاصی جدایه (%‮‭26‬) مشاهده گردید. نتایج این پژوهش نشان داد که جدایه های ایرانی ‭M. graminicola ‬دارای الگوی متنوع بیماری زایی می باشند. تمام جدایه ها روی ژن های ‭Stb‬2، ‭Stb‬5، ‭Stb‬6، ‭Stb‬7، ‭Stb‬‮‭13‬ و ‭Stb‬‮‭14‬ بیماری زایی نشان دادند ولی روی ژنهای ‭Stb‬‮‭16‬‭q ‬و ‭Stb‬‮‭17‬ بیماریزایی مشاهده نگردید. در بین ژنوتیپ های گندم ، دو لاین ‮‭58‬‭-Sep ‬و ‮‭59‬‭-Sep ‬نسبت به تمام جدایه ها مقاومت نشان دادند. با استفاده از نشانگرهای مولکولی، آلل های متفاوتی از نشانگرهای متصل به ژن های مقاومت در ‮‭29‬ ژنوتیپ مورد مطالعه مشاهده گردید. نتایج ارزیابی های فنوتیپی و مولکولی انجام گرفته به روش ‭BSA ‬روی نتاج F2 حاصل از تلاقی ‮‭58‬‭-Sep ‬ا 2 ‭Darab ‬نشان داد که یک ژن مقاومت جدید، عامل مقاومت لاین ‮‭58‬‭-Sep ‬به این بیماری بوده است. واژگان کلیدی: گندم نان، ‭Mycosphaerella graminicola‬، ژنهای مقاومت، تنوع آللی