بررسی خصوصیات جدایه های ایرانی کارلاویروس های بیمارگر در سیب زمینی

ویروس ام سیب زمینی ‭(Potato virus M-PVM) ‬و اس سیب زمینی ‭(Potato virus S-PVS)‬، هر دو عضو جنس ‭Carlavirus ‬بوده و موجب بیماری در گیاه سیب زمینی می گردند. در ایران، ویروس ام سیب زمینی از اصفهان و خوزستان و ویروس اس سیب زمینی علاوه بر مناطق فوق از خراسان نیز گزارش شده است. در این تحقیق با توجه به اهمیت سیب زمینی، فراوانی آلودگی مزارع سیب زمینی در پنج استان مهم کشت این محصول شامل آذربایجان شرقی، اردبیل، اصفهان، خراسان و همدان مورد بررسی قرار گرفته و خصوصیات مولکولی ‮‭10‬ جدایه ایرانی کارلاویروس بیمارگر سیب زمینی مطالعه گردید. برای این منظور از مناطق مهم کشت سیب زمینی در این استان ها، بازدید و تعداد ‮‭1712‬ نمونه تصادفی و ‮‭521‬ نمونه علایم دار جمع آوری شدند. بر اساس نتایج حاصله از آزمون الایزا در مورد نمونه های تصادفی، میانگین درصد آلودگی به ویروس ‭PVM ‬در استان های آذربایجان شرقی، اصفهان، اردبیل، همدان و خراسان به ترتیب برابر با 4/،‮‭7 4‬/،‮‭8 7‬/،‮‭5/3 3‬ و ‮‭9/1‬ درصد و به همین ترتیب در مورد ویروس ‭PVS ‬به ترتیب برابر با 9/،‮‭1 28‬/،‮‭9 40‬/،‮‭37/8 20‬ و ‮‭39/2‬ درصد بود. در مورد نمونه های علایم دار نیز، میانگین درصد آلودگی به ویروس ‭PVM ‬در استان های آذربایجان شرقی، اصفهان، اردبیل، همدان و خراسان به ترتیب برابر با 3/،‮‭3 21‬/،‮‭5 23‬/،‮‭24/8 23‬ و ‮‭25/2‬ درصد و به همین ترتیب در مورد ویروس ‭PVS ‬به ترتیب برابر با 8/،‮‭3 50‬/،‮‭5 43‬/،‮‭40/0 48‬ و ‮‭49/6‬ درصد بود. در استان های مورد بررسی، میانگین درصد آلودگی ویروس ‮‭1/34‬‭) PVS ‬درصد) بیشتر از ‮‭9/5‬‭) PVM ‬درصد) بود. در بین استان های مورد بررسی، بیشترین درصد آلودگی به ‭PVM‬، در نمونه های تهیه شده از استان خراسان (با ‮‭9/1‬ درصد) مشاهده شد. همچنین بیشترین میزان آلودگی به ‭PVS ‬با ‮‭40/1‬ درصد، در نمونه های تهیه شده از استان اصفهان وجود داشت. در بین استان های مورد بررسی، دو استان آذربایجان شرقی و اردبیل کمترین آلودگی به دو ویروس ‭PVM ‬و ‭PVS ‬را داشتند. مایه زنی مکانیکی عصاره نمونه های آلوده به ‭PVM ‬به روی گیاهان ‭Chenopodium amaranticolor ‬و ‭C. quinoa ‬تولید لکه های سبزرد روشن و متعاقبا نکروزه نمود. در گیاهان ‭Datura metel ‬و ‭Datura stramonium ‬مایه زنی شده، حدود یک هفته پس از مایه زنی لکه های سبزرد تشکیل شده و این لکه ها متعاقبا نکروزه شدند. در برگهای جوان ‭Datura metel ‬علایم سیستمیک شدن ویروس بصورت روگوز و بدشکلی نمایان شد. در گیاهان گوجه فرنگی مایه زنی شده، علایم خاصی مشاهده نگردید ولی نتایج حاصله از آزمون الایزا نشان دهنده سیستمیک شدن ویروس در این گیاهان بود. مایه زنی مکانیکی عصاره تهیه شده از نمونه های آلوده به ‭PVS ‬روی گیاهان ‭Chenopodium amaranticolor ‬و ‭C. quinoa ‬تولید لکه های کوچک نکروز نمود. هیچیک از جدایه های مورد بررسی در گیاه ‭C. quinoa ‬تولید علایم سیستمیک ننمودند که این موضوع توسط آزمون الایزا نیز تایید گردید. این ویروس روی گیاه ‭Nicotiana debney ‬سیستمیک شده و تولید علایم پیسک ملایم نمود. ردیف سنجی (زیرهم چینی) توالی های نوکلیوتیدی ناحیه ژن پروتیین پوششی مربوط به پنج جدایه ایرانی ‭PVM ‬و 8 توالی نوکلیوتیدی گزارش شده در مورد ‭PVM ‬از سایر مناطق دنیا، نشان دهنده وجود ‮‭75/5‬ تا ‮‭99/8‬ درصد یکنواختی در بین آنها بود. بر همین اساس، توالی نوکلیوتیدی ناحیه ژن پروتیین پوششی پنج جدایه ایرانی ‭PVM ‬دارای بیشترین میزان یکنواختی با توالی گزارش شده در مورد جدایه ای از آلمان (با شماره ثبت X‮‭57440‬) بود. ردیف سنجی (زیرهم چینی) توالی های نوکلیوتیدی ناحیه ژن پروتیین پوششی مربوط به پنج جدایه ایرانی ‭PVS ‬و ‮‭19‬ توالی نوکلیوتیدی گزارش شده در مورد ‭PVS ‬از سایر مناطق دنیا نشان دهنده وجود ‮‭77/3‬ تا ‮‭99/6‬ درصد یکنواختی در بین آنها بود. بر همین اساس، توالی نوکلیوتیدی ناحیه ژن پروتیین پوششی پنج جدایه ایرانی ‭PVS ‬دارای بیشترین میزان یکنواختی (‮‭98/3‬ تا ‮‭99/6‬ درصد) با توالی های گزارش شده در مورد دو جدایه از آلمان (با شماره ثبت Y‮‭15613‬ و Y‮‭15615‬) بود. واژه های کلیدی: ویروس ام سیب زمینی، ویروس اس سیب زمینی، ‭Carlavirus‬، جدایه های ایرانی، پراکنش، توالی پروتیین پوششی، خصوصیات مولکولی.