ارزیابی و تعیین رابطه بین فراوانی آلودگی به ویروس شته زاد ‭PVY ‬با جمعیت شته ها در مزارع سیب زمینی بذری

استان های اصفهان، همدان و تهران از مناطق عمده کشت سیب زمینی خوراکی و نیز جز مراکز مهم تولید سیب زمینی بذری کشور محسوب میگردند. هر ساله مقادیر زیادی از محصول تولیدی در این مناطق بعنوان غده های بذری به سایر نقاط کشور ارسال و مورد استفاده قرار می گیرد. ویروس وای سیب زمینی ‭(Potato virus Y-PVY) ‬از جمله مهمترین ویروس بیمارگر در مزارع سیب زمینی دنیا و ایران محسوب شده و توسط چندین گونه شته به روش ناپایا منتقل می گردد. در روند تولید غده های بذری سالم، اطلاع از وضعیت شته های ناقل در مناطق تولید سیب زمینی از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشند. در این پژوهش، فراوانی و نوسانات جمعیت شته ها و از طرفی میزان آلودگی به ویروس ‭PVY‬، در مناطق مهم تولید سیب زمینی بذری در سه استان مهم فوق الذکر در دو سال زراعی ‮‭1386‬ و ‮‭1387‬ مورد بررسی قرار گرفت. برای این منظور در استانهای اصفهان، تهران و همدان بترتیب تعداد ،‮‭4 3‬ و 3 (مجموعا ‮‭10‬) مزرعه بذری انتخاب شده و با استفاده از تله تشتک زرد محتوی آب و نیز به روش شمارش از روی پوشش گیاهی، فراوانی شته های این مزارع مورد بررسی قرار گرفت. همچنین نمونه برداری از بوته های سیب زمینی بلافاصله پس از سبز شدن و نیز هر ‮‭15‬ روز یکبار تا اواخر مهر ماه انجام شده و این نمونه ها از نظر آلودگی به ویروس ‭PVY ‬مورد آزمون الایزا قرار گرفتند. نتایج حاصل نشان داد که شته سیب زمینی ‭Macrosiphum euphorbiae ‬، شته سبز هلو ‭Myzus persicae ‬، شته نخودفرنگی ‭Aphis cracivora ‬، شته دم روباهی ‭Aulacorthum solani ‬و شته خالدار یونجه ‭Therioaphis trifolii ‬از مهمترین گونه های شته شکار شده در مزارع مورد بررسی در استانهای فوق بودند. اولین اوج جمعیت شته ها در مناطق مورد بررسی در اوایل فصل (حدود نیمه اول تا دوم تیرماه) و دومین اوج جمعیت در حدود نیمه دوم شهریور ماه تعیین گردید. در تمامی مناطق مورد بررسی کمترین جمعیت شته ها در مرداد ماه مشاهده شد. مناطق فیروزکوه (تهران)، کبودرآهنگ (همدان) و کمیتک (اصفهان) در مقایسه با مناطق دیگر از همان استان در هر دو سال زراعی دارای کمترین میزان جمعیت شته و متعاقبا کمترین درصد آلودگی به ویروس ‭PVY ‬بوده و مناطق آبسرد (تهران)، بهار (همدان) و دامنه (اصفهان) دارای بیشترین جمعیت شته و متعاقبا بیشترین درصد آلودگی به ‭PVY ‬بوده اند. مشخص گردید که بین افزایش جمعیت شته ها و افزایش آلودگی به ‭PVY ‬رابطه خطی با ضریب همبستگی مثبت قابل توجهی (‮‭0/7‬ تا ‮‭0/9‬) وجود دارد. در همه ‮‭10‬ مزارع مورد بررسی، در بین شته های شکار شده شته های ‭T. trifolii ‬و ‭Aphis sp. (‬بترتیب با میزان ‮‭44‬ تا ‮‭74‬ و ‮‭14‬ تا ‮‭33‬ درصد) بترتیب در رتبه اول و دوم قرار داشته و پس از آنها بسته به منطقه، شته های ‭M. euphorbiae ‬، ‭M. persicae ‬و ‭A. solani ‬در مرتبه های بعدی قرار داشتند. واژه های کلیدی:. ویروس وای سیب زمینی، شته، سیب زمینی.