بررسی امکان افزایش ذخیره مواد فتوسنتزی و تقویت قدرت مخزن در دانه ژنوتیپ های گندم نان با استفاده از تنظیم کننده های رشد گیاهی در شرایط دیم

این تحقیق به منظور مطالعه برخی مبانی فیزیولوژیکی شکل گیری عملکرد و مقاومت به خشکی در دو رقم گندم نان مخصوص مناطق دیم کشور و بررسی احتمال افزایش عملکرد دانه در این شرایط انجام شد. به این منظور در دو آزمایش با کاربرد خارجی دو هورمون آبسیزیک اسید ‭(ABA) ‬و سیتوکینین ‭(CK) ‬در مرحله تقسیم سلولی و پرشدن دانه اجرا شد. در شرایط کنترل عملکرد دانه، زیست توده و وزن هزار دانه رقم آذر 2 (پرتولید، حساس به تنش خشکی آخر فصل) به طور معنی داری بیشتر از رقم سرداری بود، اما تیمارهای مختلف تنش رطوبتی موجب کاهش شدیدتر این صفات در این رقم گردید به نحوی که در شرایط تنش مقادیر صفات فوق در رقم مقاوم سرداری بیشتر بود. مصرف خارجی ‭CK ‬در هر دو مرحله باعث افزایش معنی دار عملکرد دانه و زیست توده هر دو رقم گردید. در حالیکه تیمار ‭ABA ‬چنین اثری نداشت‭. ABA ‬بیشترین غلظت را به ترتیب در مرحله تقسیم سلولی و ابتدای پرشدن دانه داشتند. اعمال ‭ABA ‬در هر دو مرحله باعث افزایش غلظت ‭ABA ‬شد. در حالیکه ‭CK ‬برعکس عمل کرد. در شرایط کنترل محتوی ‭ABA ‬دانه های رقم آذر 2 و اسپرمین، اسپرمیدین و پوترسین دانه های رقم سرداری به طور معنی داری بیشتر بود. اعمال تیمارهای مختلف تنش رطوبتی موجب افزایش معنی دار غلظت ‭ABA‬، اسپرمین و اسپرمیدین و کاهش معنی دار غلظت ‭IAA ‬دانه های هر دو رقم شدند. میزان و کارایی انتقال مجدد قندهای محلول میانگره ماقبل آخر در هر دو رقم بیشتر از میانگره آخر و در رقم سرداری بیشتر از رقم آذر 2 بود. تنش رطوبتی باعث افزایش میزان انتقال مجدد از ساقه ها به دانه های در حال رشد بویژه در رقم مقاوم سرداری گردید. فروکتان مهم ترین قند محلول اندازه گیری شده در میانگره های ماقبل آخر و آخر هر دو رقم بود. تنش رطوبتی موجب کاهش معنی دار محتوی پروتیین محلول و کلروفیل، سرعت فتوسنتز و هدایت روزنه ای برگ پرچم هر دو رقم شد، اما در این شرایط مقدار این صفات در رقم مقاوم سرداری بیشتر از رقم حساس آذر 2 بود. مصرف خارجی ‭CK ‬در هر دو مرحله باعث افزایش معنی دار صفات فوق در هر دو رقم شد. در حالیکه مصرف ‭ABA ‬مقادیر این صفات را کاهش داد. تنش رطوبتی موجب افزایش معنی دار غلظت ساکارز برگ پرچم رقم مقاوم سرداری و کاهش معنی دار آن در رقم حساس آذر 2 شد. کلمات کلیدی: گندم، آبسیزیک اسید ‭(ABA)‬، ایندول استیک اسید ‭(IAA)‬، تنش رطوبتی، انتقال مجدد، اینورتاز (واکویولی، سیتوسولی، آپوپلاستی)، ساکارز سنتاز، ‭ADP-‬گلوکز، آمینو اسید، آدنیلات ‭(ATP‬، ‭ADP).