بررسی ویژگی های مورفو-کلیماتیک آبکندهای استان خوزستان

این تحقیق با هدف بررسی ویژگی های مورفو-کلیماتیک آبکندهای استان خوزستان و نقش عوامل تاثیر گذار بر روند و گسترش مناطق آبکندی صورت گرفت. ابتدا با جمع آوری داده های موجود در ستاد و استان خوزستان و انطباق آنها با داده های بدست آمده از تصاویر ماهواره ای و سایر داده ها، اقدام به ترسیم مناطق آبکندی استان شد. یک بازدید اولیه میدانی برای صحت و سقم این مناطق و تصحیح مرزهای آبکندی صورت گرفت. با توجه به نقش اقلیم در ایجاد آبکند، با استفاده از روش دومارتن گسترده اقلیم استان تعیین شد. از کل مساحت استان خوزستان (‮‭6350179‬ هکتار) بیش از ‮‭47/4‬ درصد استان در اقلیم خشک بیابانی قرار گرفته و بیش از ‮‭33862‬ هکتار تحت تاثیر فرسایش آبکندی قرار دارد و در رده دوم، اقلیم گرم نیمه خشک قرار دارد که ‮‭12/1‬ استان را شامل می شود و مساحت ‮‭16116‬ هکتار مناطق آبکندی را شامل می شود. سپس اقدام به تعیین مساحت آبکندها و تفکیک مساحت های بالای ‮‭500‬ هکتار و زیر‮‭500‬ هکتار صورت گرفت. به دلیل اختلاف در شکل ظاهری، توپوگرافی و پوشش گیاهی و همچنین مساحت زیاد تحت تاثیر آبکند، از اقلیم گرم و خشک بیابانی 2 معرف و از هر معرف 2 تکرار انتخاب گردید. از اقلیم گرم نیمه خشک 1 معرف و 2 تکرار انتخاب شد. بنابراین 3 معرف با 6 تکرار از آبکند های استان مورد بررسی قرار گرفت. از همه معرف ها و تکرار آنها نقشه برداری و تهیه پروفیل های عرضی و طولی صورت گرفت و پلان عمومی منطقه ترسیم گردید. از معرف ها در مقاطع مختلف طولی نمونه برداری خاک صورت گرفت و آزمایشات فیزیکوشیمیایی بر روی نمونه ها صورت پذیرفت. برای هر یک از آبکند های مورد بررسی فرم های مخصوص شامل خصوصیات شکل شناسی آبکند نظیر طول، عمق، عرض، شکل سطح مقطع، شکل پلان عمومی و سر آبکند، نیمرخ طولی و علل ایجاد آنها با توجه به کاربری اراضی در اطراف آبکندها و خسارات حاصل از ایجاد آبکند تکمیل گردید. نتایج حاصله نشان می دهد که آبکندهای استان بیشتر در دشتهای با شیب کم با خاک عمیق و بافت شنی لومی، سیلت و یا سیلت لومی و بیشتر در اراضی مرتعی و گاهی زراعی بوجود آمده اند که بیشترین آنها دارای مقطع ‭U ‬شکل هستند. پلان عمومی پنجه ای، و از نظر کلاس عمقی در رده خندق های با عمق متوسط (یک تا ده متر)، با راس عمودی می باشد. دامنه میانگین بارندگی سالانه در این مناطق از ‮‭280‬ میلیمتر تا ‮‭350‬ میلیمتر است و بارندگیها بصورت رگباری هستند. بیشتر مناطق خندفی در سازند های آغاجاری، میشان و مارن های گچی و نمکی واقع شده اند. نتایج بدست آمده نشان میدهد که 2 عامل در گسترش آبکند ها موثر بوده است. عامل اول نقش عوامل طبیعی از جمله خصوصیات ذاتی خاک، سازندهای زمین شناسی، اقلیم، شدت بارندگی و عامل دوم در بوجود آمدن آبکند نقش عوامل انسانی می باشد که با تخریب پوشش گیاهی به انحای مختلف، تغییر کاربری اراضی و عدم مدیریت صحیح ، عملیات غیر اصولی جاده و پل سازی، احداث و نصب تاسیسات نفتی و حتی تیر های برق مخابرات به روند گسترش آبکند کمک می کند. چرا که خاک این مناطق بسیار حساس و با کوچکترین عملیات غیر اصولی شروع به فرسایش می کند. کلید واژه: ایجاد و گسترش آبکند، پلان عمومی، خاک، خوزستان، کاربری اراضی، مورفوکلیماتیک