بررسی سازگاری و تعیین خواص کمی و کیفی میوه ارقام خرما در منطقه طبس

به منظور معرفی رقم یا ارقام برتر خرما برای کشت در منطقه طبس، تحقیقی در زمینه بررسی سازگاری و مقایسه ارقام خرما از جنبه های باغبانی و گیاه پزشکی در سال ‮‭86‬ انجام شد. بررسی های باغبانی در قالب طرح کاملا تصادفی با ‮‭17‬ تیمار (رقم خرما) و 5 تکرار، در ایستگاه نخیلات طبس اجرا گردید. ارقام مورد مطالعه عمدتا ارقام تجاری گردآوری شده از مناطق خرماخیز کشور بودند. در هنگام گردهافشانی، 4 خوشه از چهار جهت هر نخل انتخاب و اتیکتگذاری شدند و یک س وم طول آنها حذف گردید. به طور همزمان، 4 خوشه مشابه در هر نخل انتخاب و به عنوان شاهد (بدون تنک) اتیکت گذاری شدند. هفته پنجم و پانزدهم پس از گردهافشانی، صفات میوهنشینی در خوشه های تنک شده و تنک نشده در هر نخل ثبت گردید. در هنگام برداشت، خوشههای آزمایشی از نخل ها، جدا و وزن کل میوه و درصد میوه های خارک، رطب، خرما و خشکیده، به طور جداگانه برای خوشههای تنک شده و تنک نشده در هر نخل ثبت شد. سپس، از هر کدام از خوشههای تنک شده و تنک نشده در هر نخل، نمونه های میوه خارک، رطب، خرما و خشکیده جدا و خواص کمی و کیفی میوه در نمونه خرما و وزن در سایر نمونه ها اندازهگیری گردید. برای بررسی های گیاه پزشکی، از هر رقم 3 اصله نخل انتخاب و درصد آلودگی به آفات مهم روی آنها برآورد شد. ارزیابی سازگاری ارقام خرما با اقلیم منطقه طبس، این ارقام را به چهار گروه تقسیم نمود. مقایسه ارقام از نظر صفات جداگانه و مرتبط با هم، رتبه فیزیولوژیکی آنها را مشخص کرد و ارقام برتر از نظر 5 گروه از صفات مهم یعنی میوه نشینی، رسیدگی میوه، عملکرد میوه قابل مصرف، صفات کمی میوه و صفات کیفی میوه معرفی شدند. سرانجام، مقایسه ارقام خرما بر اساس مقدار شاخص گزینش الستون، برتری فیزیولوژیکی ارقام نسبت به یکدیگر را از نظر مجموعه مهمترین صفات نشان داد. در شرایط کنونی، ارقام ربی، پیارم، خصاب و هلیله ای که هم از نظر سازگاری و هم از نظر رتبه فیزیولوژیکی از سایر ارقام پایین تر هستند، برای کشت در منطقه طبس توصیه نمی شوند. انتخاب رقم برتر از میان ارقام باقیمانده برای کشت در این منطقه، باید بر اساس سازگاری نسبی ارقام و رتبه فیزیولوژیکی آنها از نظر 5 گروه از صفات مهم مزبور و نیز مجموعه مهمترین صفات، از یک سو و ارزیابی اقتصادی تولید مطابق با نیاز بازار هدف، از سوی دیگر، صورت گیرد. واژههای کلیدی: سازگاری، ارقام خرما، عملکرد، خواص کمی و کیفی میوه، طبس