بررسی کارایی روش اخلال در جفت گیری برای کنترل خسارت کرم پروانه مینوز برگ گوجه فرنگی، ‭Tuta absoluta (Meyrick) (Lep.: Gelechiidae)‬، به وسیله محصول ‭Isonet T ‬در کشور.

پروانه کرم مینوز برگ گوجه فرنگی، ‭Tuta absoluta (Meyrick)‬، در سال وارد کشور و به سرعت از تمام مناطق کشت گوجه فرنگی در ایران گزارش گردید. روش کنترل شیمیایی این آفت مستلزم کاربرد سموم آفت کش در چندین نوبت بوده و در نتیجه می تواند خطری جدی برای سلامت مصرف کنندگان ایجاد نماید. از این رو کارایی روش اخلال در جفت گیری برای کنترل خسارت این آفت به وسیله پخش کننده های فرومون ‭Isonet T (‬ساخت شرکت ‭Shin Etsu‬، ژاپن) با تراکم حدود ‮‭1000‬ پخش کننده در هکتار در گلخانه کاشت تابستان-بهارگوجه فرنگی در شهرستان ورامین در سال های ‮‭1391-1392‬ با روش کنترل شیمیایی (شاهد) مقایسه گردید. برای این منظور شکار تله های ‭Monitoring ‬و فراوانی برگ ها و میوه های آلوده به آفت هر هفته تعیین و درصدهای کاهش شکار تله های ‭Monitoring‬، فراوانی برگ ها و میوه های آلوده به آفت در گلخانه محل اجرای اخلال در جفت گیری نسبت به گلخانه شاهد محاسبه و مورد مقایسه آماری قرار گرفتند. نتایج نشان داد که در زمان اجرای آزمایش شکار تله های ‭Monitoring ‬و فراوانی برگ ها و میوه های آلوده به آفت در گلخانه اخلال در جفت گیری به ترتیب ،‮‭30 97‬ و ‮‭38‬ درصد کمتر از گلخانه شاهد بود. میانگین شکار روزانه در هر تله ‭Monitoring ‬و درصدهای فراوانی برگ ها و میوه های آلوده در طول مدت آزمایش در گلخانه اخلال در جفت گیری (به ترتیب ‮‭1/14 0/42‬ و ‮‭35/56‬ درصد و ‮‭1/86‬ درصد) به طور معنی دار کمتر از گلخانه شاهد (به ترتیب ‮‭39 1/74‬/،‮‭50/96 12‬ درصد و ‮‭2/99‬ درصد) بود. بنابراین کارایی روش اخلال در جفت گیری در کنترل خسارت کرم مینوز برگ گوجه فرنگی بیشتر از روش کنترل شیمیایی آفت بود. تراکم مورد آزمایش پخش کننده های فرومون ‭Isonet T ‬در جمعیت بالای آفت که میانگین شکار تله های ‭Monitoring ‬در هر روز در گلخانه شاهد از ‮‭10‬ پروانه نر تجاوز نمود قادر به اخلال کامل جهت یابی افراد نر آفت نبود. در هر دو گلخانه اخلال در جفت گیری و شاهد فراوانی آلودگی در حاشیه بیشتر از مرکز بود که نشان دهنده ورود آفت از محیط خارج به داخل گلخانه می باشد. همچنین با پایان فصل سرما که مصادف با باز کردن تهویه های جانبی گلخانه ها بود ناگهان فراوانی آلودگی برگ ها و میوه ها در هر دو گلخانه اخلال در جفت گیری و شاهد به دلیل ورود جمعیت بالای حشرات کامل آفت از خارج به داخل گلخانه ها افزایش یافت و آلودگی در گلخانه اخلال در جفت گیری برابر میزان آلودگی در گلخانه شاهد شد به طوری کنترل شیمیایی آفت در گلخانه اخلال در جفت گیری انجام گردید. در نتیجه پوشش تهویه های گلخانه ها به وسیله توری و ایزوله کردن آنها برای جلوگیری از ورود آفت به داخل گلخانه ها کاملا ضروری است. نتایج آزمایش نشان داد که تکنیک اخلال در جفت گیری با تعداد ‮‭1000‬ عدد پخش کننده فرومون محصول آزمایش شده در هکتار برای کنترل خسارت کرم مینوز برگ گوجه فرنگی در گلخانه های ایزوله گوجه فرنگی که جمعیت آفت در آنها بسیار بالا نمی باشد و به روش انجام شده در این تحقیق، از کنترل شیمیایی آفت موثرتر است. توسعه روش اخلال در جفت گیری علاوه بر کنترل آفت از نظر تولید محصول سالم نیز دارای ارجحیت است و آثار سو زیست محیطی و خطرات استفاده از سموم حشره کش برای سلامت کشاورزان و مصرف کنندگان را در بر ندارد. واژگان کلیدی بال پولک داران، ‭Gelechiidae‬، پروانه مینوز برگ گوجه فرنگی، ‭Tuta absoluta (Meyrick)‬، فرومون، اخلال در جفت گیری، گوجه فرنگی، گلخانه.