تعیین پتانسیل عملکرد و آنالیز ریسک تولید گندم در مناطق دیم خیز استان خوزستان

استان خوزستان دارای سطح قابل توجهی گندم دیم است، که به علت ناپایداری شرایط آب و هوایی و مدیریت نامطلوب میانگین عملکرد حدود ‮‭800‬ کیلوگرم در هکتار است. به منظور پهنه بندی دیم زارهای استان خوزستان از نظر پتانسیل عملکرد(عملکرد قابل دست یابی) از مدل ‭CERES-Wheat ‬استفاده گردید. با استفاده از آزمایش های مزرعه ای انجام شده در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان مدل واسنجی و صحت سنجی گردید. نتایج ارزیابی مدل نشان داد که مدل قادر است به خوبی رشد نمو و عملکرد گندم را شبیه سازی نماید. برای هریک از مناطق دیم داده های آب و هوایی دراز مدت شامل درجه حرارت های حداقل و حداکثر، ساعات آفتابی و بارندگی تهیه و با استفاده از نرم افزار ‭Weatherman ‬تکمیل و تنظیم شدند. جهت تعیین اولین تاریخ کاشت مناسب گندم دیم در هریک از مناطق از مدل ‭AquaCrop ‬استفاده گردید. سپس داده های آب و هوایی همراه با بافت خاک غالب هر یک از مناطق به مدل معرفی تا پتانسیل عملکرد را برای هر منطقه شبیه سازی شود. پتانسیل عملکردهای مناطق به سیستم ‭GIS ‬منتقل وپهنه-بندی براساس آن انجام گردید.برای پتانسیل سنجی عملکرد مناطق میانی از روش میان یابی ‭Inverse Distance Weighting ‬استفاده گردید. نتایج نشان داد که پتانسیل عملکرد مناطق از جنوب به سمت شمال، شمال شرق و جنوب شرق دارای روند افزایشی بوده و متناسب با میزان بارندگی مناطق افزایش می یابد. پتانسیل عملکرد هر یک از پهنه ها در سال های مختلف نیز متفاوت بود. برای ارزیابی ریسک تولید در دیم زارها از نرم افزار ‭RAINBOW ‬استفاده گردید. نتایج آنالیز ریسک نشان داد که ریسک تولید در پهنه های مختلف متفاوت است و پهنه های با پتانسیل عملکرد بالا در شرایط ریسک های یکسان (احتمال وقوع مشابه) دارای عملکرد بالاتری نسبت به مناطق با پتانسیل کمتر هستند. نتایج آنالیز خلا عملکرد(تفاوت بین عملکرد پتانسیل و عملکرد واقعی) نشان داد که خلا عملکرد قابل توجهی در پهنه ها وجود دارد(بالای ‮‭60‬ درصد) و میزان خلا عملکرد در پهنه های مختلف متفاوت است و پهنه های دارای پتانسیل عملکرد بیشتر دارای خلا عملکرد بیشتری نیز هستند. برای افزایش عملکرد واقعی و کاهش خلا عملکرد، شناخت و کم ی سازی سهم هر یک از عوامل موثر در ایجاد خلا عملکرد برای هر یک از پهنه ها و بکارگیری راهکارهای مناسب مدیریت مزرعه (به نژادی و به زراعی) در این راستا ضرورت دارد. واژه های کلیدی: پهنه بندی،پتانسیل عملکرد،زراعت دیم،گندم، مدل سازی، ‭CERES-Wheat model