تحلیل رشد بهره وری و پیشرفت تکنولوژیکی زراعت غلات در استان کهگیلویه و بویراحمد در مقایسه با سایر استان های کشور

در راستای تحقق سند چشم انداز توسعه کشور، رشد بهره وری کل عوامل تولید از جایگاه بسزایی برخوردار است. غلات (گندم، جو، شلتوک و ذرت دانه ای) بخاطر جایگاه مهم در تولید و مصرف، جزو مهمترین گروه محصولات کشاورزی در ایران می باشد. در این پژوهش، با اندازه گیری رشد بهره وری کل عوامل تولید در زراعت هر یک از غلات آبی و دیم و سپس تجزیه آن به رشد کارایی فنی و رشد تکنولوژیکی (فناوری)، روند رشد بهره وری و سهم هر یک از این عوامل در رشد بهره وری در مزارع غلات استان کهگیلویه و بویراحمد بررسی و با سایر استانهای منطقه جنوب غرب کشور (اصفهان، فارس، خوزستان، چهارمحال، بوشهر و ایلام) مقایسه گردید. برای این منظور از روش تحلیل پوششی داده ها ‭(DEA) ‬و شاخص مالم کوییست استفاده شده است. اطلاعات داده-ستانده در زارعت غلات، بصورت داده های پانل مربوط به هر یک از استانها، در دوره ‮‭1379-1390‬ از وزارت جهاد کشاورزی استخراج و پردازش گردید. نتایج این پژوهش نشان داد استان کهگیلویه و بویراحمد در خصوص زراعت گندم آبی، جو آبی و شلتوک از رشد منفی بهره وری، در حالیکه در مورد زراعت گندم دیم، جو دیم و ذرت دانه ای از رشد مثبت بهره وری برخوردار است. تجزیه رشد بهره وری، به عوامل سازنده آن در مزارع گندم آبی نشان داد که سهم عمده تغییرات بهره وری، ناشی از تغیرات فناوری بوده است و از نظر تغییر کارایی فنی یا مدیریت به کارگیری نهاده ها در تمام استانهای منطقه جنوب غرب کشور، وضعیت رکود حاکم است. به عکس در مزارع برنج رکود در به کارگیری تکنولوژی های نوین در بیشتر استانها حتی استانهای فارس و اصفهان است. لذا سرمایه گذاری برای بهبود وضعیت فناوریهای نوین، نظیر ماشین آلات و بذر اصلاح شده در مزارع برنج توصیه می گردد. در خصوص غلات دیم گندم و جو، نتایج تجزیه رشد بهره وری حاکی از تغییرات مثبت فناوری و رشد مطلوب کارایی در استانهای فارس، کهگیلویه و ایلام است در حالیکه سایر استانها در وضعیت نامساعدی بودند. در مورد جو آبی و ذرت هم مشخص گردید که بیشترین محدودیت در ارتقا بهره وری، رکود در رشد کارایی است. لذا گسترش کمی و کیفی برای بهبود برنامه های آموزشی و ترویجی مناسب برای زارعین این محصولات در منطقه جنوب غرب کشور نیز پیشنهاد می گردد. واژه های کلیدی: شاخص مالم کوییست، رشد بهره وری کل عوامل تولید، غلات، رشد کارایی فنی، تغییرات فناوری