تجزیه ژنتیکی ماندگاری با استفاده از مدل های خطی و نسبت خطر و ارتباط آن با صفات تولیدی و تولیدمثلی در میش های لری بختیاری

در این پژوهش از رکوردهای طول عمر و زنده مانی تعداد ‮‭1802‬ راس میش، نتاج حاصل از ‮‭217‬ راس پدر و ‮‭851‬ راس مادر، مربوط به گله ایستگاه پرورش و اصلاح نژاد گوسفند لری بختیاری (ایستگاه شولی) واقع در شهرکرد، جمع آوری شده طی سال های ‮‭1368‬ تا ‮‭13891‬ استفاده گردید. داده ها با استفاده از مدل های خطی و نسبت خطر با تابع ویبال تجزیه شدند. این مدل ها شامل اثر عوامل ثابت سال و فصل حذف و نحوه زایش منتهی به حذف و اثرتصادفی ژنتیکی افزایشی مستقیم میش و باقی مانده بودند. پارامترهای ژنتیکی از روش حداکثر درست نمایی محدود شده با و بدون تابع ویبال و مدل های پدری و حیوانی برآورد گردید. نتایج نشان داد که میانگین کل طول عمر تولیدی میش ها ‮‭1774//37‬ روز (معادل ‮‭4/86‬ سال) بود. بیماری بالاترین علت حذف میش ها (‮‭51/22‬ درصد) بخصوص در سه شکم زایش اول را به خود اختصاص داد. نسبت خطر مرگ تا سن 6 سالگی به طور جزیی ولی بعد از آن به شدت افزایش نشان داد. اثر عوامل ثابت بر طول عمر و میزان زنده مانی حاصل از مدل های مختلف خطی و نسبت خطر با تابع ویبال یکسان و معنی دار بودند (‮‭0/05‬‭P<). ‬بالاترین میانگین طول عمر و میزان زنده مانی در فصول بهار و پاییز و کمترین آن ها در فصل تابستان حاصل شد. میش ها با زایمان طبیعی طول عمر و نسبت زنده مانی بالاتری از میش ها با زایمان غیر طبیعی داشتند. وراثت پذیری طول عمر و میزان زنده مانی میش ها حاصل از مدل خطی به ترتیب در حد متوسط(‮‭0/12‬ تا ‮‭0/41‬) و پایین(‮‭0/02‬ تا ‮‭0/23‬) و حاصل از مدل های پدری و حیوانی با تابع ویبال بالاتر از برآوردهای خطی (‮‭0/02‬ تا ‮‭0/66‬) بودند. همبستگی های ژنتیکی و فنوتیپی بین طول عمر با متوسط آبستنی در طول عمر میش، ضعیف (به ترتیب ‮‭0/17‬ و ‮‭0/01‬-) با مجموع عملکرد صفات تولید مثلی در طول عمر میش، بالا (به ترتیب ‮‭0/86‬ تا ‮‭0/96‬ و ‮‭0/77‬ تا ‮‭0/92‬) ، با متوسط صفات تولید مثلی در طول عمر میش، در حد پایین (به ترتیب ‮‭0/08‬- تا ‮‭0/60‬ و ‮‭0/01‬ تا ‮‭0/12‬) و با متوسط وزن بدن میش نیز در حد پایین (به ترتیب ‮‭0/15‬ و ‮‭0/48‬) بودند. بنابراین، تجزیه زنده مانی با استفاده از مدل های خطی و تابع ویبال منجر به برآورد یکسان برای اثرات ثابت و متفاوت برای اثرات تصادفی شد. به منظور بهبود طول عمر و زنده مانی میش ها ابتدا بایستی با بهبود شرایط محیطی و مدیریتی به پیشگیری و درمان بیماری ها مبادرت نمود. پاسخ به انتخاب مستقیم برای طول عمر در داخل نژاد در حد متوسط خواهد بود، ولی انتخاب مستقیم برای این صفت میسر نخواهد بود. انتخاب برای هر کدام از این صفات (طول عمر تولیدی یا صفات تولید مثلی) به علت وجود همبستگی ژنتیکی بالا و مثبت بین آن هامی تواند منجر به بهبود دیگری گردد. کلمات کلیدی: تجزیه زنده مانی، وراثت پذیری، مدل های خطی و تابع ویبال، میش های لری بختیاری.