پهنه بندی بوم اقلیم شناسی ایران

مقایسه نقشه های اقلیمی و پوشش گیاهی ارتباط بسیار نزدیک بین دو پراکنش را نشانی می دهد ولی چگونگی همبستگی اقلیم و پوشش گیاهی به خوبی درک نشده است. مسیله اساسی این پژوهش بررسی و تحلیل این همبستگی ها، در مناطق مختلف از طریق پهنه بندی بوم اقلیم شناسی کشور می باشد. بنابراین شناسایی و تعیین اثرات عوامل و عناصر مهم اقلیمی که بر پراکنش گونه های اصلی گیاهان ایران تاثیر می گذارند و سپس پهنه بندی بوم اقلیم شناسی کشور بر پایه عوامل و عناصرمذکور هدف اصلی این تحقیق است. بدین منظور ‮‭51‬ ایستگاه سینوپتیک کشور که دارای دوره آماری ‮‭30‬ ساله( ‮‭2005-1976‬) یا بیشتر بودند،انتخاب و داده های هواشناسی آن ها از بانک اطلاعاتی سازمان هواشناسی کشور استخراج گردید. پس از تعیین متغیرهای اقلیمی موثر، به کارگیری تکنیک مولفه های مبنا سبب شد که ماتریس مجموع متغیرهای اولیه (‮‭51‬ا‮‭269‬)، به ‮‭14‬مولفه با مقادیر ویژه بیش از یک تقلیل یابد که حدود ‮‭4.96‬ در صد از واریانس کل را توجیه میکنند. با توجه به اینکه 3 مولفه اولیه(به ترتیب حرارتی ، رطوبتی و بارشی) بیشترین تاثیر را درتبیین شرایط اقلیمی کشور دارند، به عنوان مبنای پهنه بندی های اقلیمی مورد استفاده قرار گرفتند. سه مولفه اول اقلیمی در محیط نرم افزار آرک جی ای اس با استفاده از روش کریگینگ به نقشه های رستری تبدیل شدند. نقشه های رستری حاصل به عنوان ورودی تکنیک خوشه بندی نظارت نشده مورد استفاده قرا گرفته و نقشه پهنه بندی اقلیمی ایران ترسیم شد. سرانجام با استفاده از دو مولفه اقلیمی (حرارتی و رطوبتی) به اضافه نقشه طبقات ارتفاعی کشور و با بکارگیری تکنیک خوشه بندی نظارت نشده، نقشه پهنه بندی بوم اقلیم شناسی کشور ترسیم شد.بررسی این نقشه پهنه بندی نشان می دهد که مرزبندی مناطق بوم اقلیم شناسی کشور، عمدت آ منطبق بر دو عامل اقلیمی (حرارتی و رطوبتی) و یک عامل شکل زمین (ارتفاع از سطح دریا) می باشد. از دیگر نتایج این پژوهش آن است که بیشترین پهنه های بوم اقلیمی کشور متعلق به مناطق کم ارتفاع (پایین تر از ‮‭1200‬متر) بوده و سهم پهنه های بوم اقلیمی مرتفع (بالاتر از ‮‭2400‬ متر) بسیار ناچیز می باشد. کلمات کلیدی: ایران، بوم اقلیم، پهنه بندی، خوشه بندی، نظارت نشده.