مطالعه تنوع ژنتیکی ژنوتیپ های بومی گندم دوروم برای برخی صفات مورفوفیزیولوژیک در شرایط دیم سردسیر

ارقام بومی با تنوع ژنتیکی زیاد یکی از منابع ژنتیکی مورد نیاز و مهم در برنامه های به نژادی می باشند. به منظور بررسی تنوع ژنتیکی، تعداد ‮‭109‬ شماره از توده های بومی گندم دوروم موجود در کلکسیون موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور (دریافت شده از بانک ژن ملی گیاهی ایران) در سال زراعی ‮‭1390-91‬ در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه بصورت مشاهده ای به همراه دو رقم شاهد (گردیش و ‮‭130-61‬) در 4 بلوک مورد ارزیابی قرار گرفتند (البته شاهدها در تمامی بلوکها تکرار شده بودند). نتایج تجزیه واریانس صفات در شاهدها (در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی) نشان داد شاهدها از نظر کلیه صفات (روز تا خوشه دهی، ارتفاع گیاه، وزن هزار دانه و عملکرد دانه) اختلاف معنی داری با یکدیگر نداشته، و ضمنا بین بلوک ها اختلاف آماری معنی داری مشاهده نشد. در بین توده های بومی دوروم، تنوع ژنتیکی برای کلیه صفات اندازه گیری شده مشاهده گردید و تعداد ‮‭26‬ توده (%‮‭25‬ توده ها) نسبت به شاهد برتری داشتند. همبستگی صفات درصد پوشش سبز (میزان تحمل به سرما)، تعداد روز تا خوشه دهی، ارتفاع گیاه، و وزن هزار دانه با عملکرد دانه معنی دار بود. در نهایت می توان گفت که به دلیل وجود تنوع ژنتیکی مطلوب در بین توده های بومی، این توده ها می توانند منبع ژنتیکی مطلوبی برای لاینهای متحمل به تنشهای سرما و خشکی در برنامه های اصلاح گندم در دیمزارها باشند. ضمنا صفاتی نظیر زودرسی، پابلندی و وزن دانه به دلیل سهولت در اندازه گیری می توانند به عنوان شاخص های انتخاب در برنامه های بهنژدای به منظور بهبود عملکرد دانه گندم دوروم مورد استفاده قرار گیرند. واژه های کلیدی: توده های بومی، تنوع ژنتیکی، گندم دوروم، دیم سردسیر