تشکیل باغ بذر سیاه تاغ با استفاده از ژنوتیپ های برتر

احداث باغ بذر بهعنوان یکی از ضرورتهای مسلم جنگل داری پذیرفته شده است و باغ بذرهای گونههای جنگلی نقش بیبدیلی در راهبردهای جنگل داری و جنگل کاری دارند. این باغ ها معمولا بهمنظور تولید بذر و نهال گونههای جنگلی با کیفیت ژنتیکی بالا تاسیس میشوند. تجربه جهانی در زمینه باغ بذر و نتایج به دست آمده در خصوص گونههای مختلف در نواحی متفاوت، مشخص میکند که ظرفیت هنگفتی در باغهای بذر نهفته است و بهواسطه آنها میتوان از جنگلها و یا مناطقی که استعداد جنگلکاری دارند استفاده بهتر نموده و چوب و مشتقات آن را با کیفیت بهتر و ارزانتر تولید نمود. در ایران سال هاست که باغ بذر به نوعی مطرح شده است ولی هنوز هیچ باغ بذری بر پایه اصول و اساس علمی تشکیل نشده است. از آنجا که در احداث باغ بذر و تولید بذر باکیفیت مناسب گونه های جنگلی باید نکات متعددی از جمله ضرورت آزمون نتاج در پایههایی که انتخاب میشوند. تناسب تعداد پایههایی که انتخاب می شوند با جامعه گیاهی مرجع، حفظ شرایط پانمیکتیک (یا جامعه مندلی)، حفظ تنوع ژنتیکی، توجه به گرده افشانی و مدیریت گرده و گل دهی، هم زمان سازی در گل دهی بین کلن ها، ممانعت از ورود گرده خارجی، توجه به میزان دست آورد ژنتیکی، عوامل موثر بر کیفیت ژنتیکی محصولات باغ بذر، دوره بذردهی و سال آوری، هرس شاخه و ریشه درختان، فاصله درختان، نحوه چینش کلن ها یا ژنوتیپها، کلنال یا بذری بودن، مراقبت های لازم در مقابل آفات و امراض و نکات متعدد دیگری باید رعایت شود که رعایت آنها مستلزم تشکیل باغ بذر در یک فضای مشخص و اختصاصی است، باغ بذر دو گونه از تاغ های موجود در کشور، در سه استان بیابانی بر پایه همین اصول ایجاد گردید. در احداث باغ بذر تاغ ابتدا با اجرای یک طرح ملی در شش استان بیابانی کشور، توانمندی ژنتیکی شش جمعیت از گونه سیاهتاغ ارزیابی گردید و اجرای ارزیابی ها به گونه ای بود که هم زمان تعدادی از پایههای جمعیت های مورد نظر از گونه سیاه تاغ با آزمون نتاج ارزیابی شدند. از سال ‮‭1388‬ با استفاده از پایه های منتخب، ازگونه سیاهتاغ، باغ بذر این گونه در استان های خراسان رضوی، قم و یزد تشکیل شد. به موازات تشکیل باغ بذر سیاهتاغ تعدادی از پایه های زردتاغ نیز در کنار باغ بذر مورد آزمون نتاج مقدماتی قرار گرفتند و از هر فامیل ناتنی منتخب از این گونه نیز تعداد متناسبی از نهال ها به باغ بذر منتقل گردیدند. به عبارت دیگر در استان های فوق الذکر باغ بذر دو گونه سیاه تاغ و زردتاغ در کنار هم تشکیل گردید. با استقرار نهال های مورد نظر در باغ بذر در سال های اجرای طرح ضمن مراقبت های لازم، ارزیابی هایی نیز صورت گرفته و تعدادی از نهال های مستقر شده به دلیل ضعف در برخی جنبه های رویشی از باغ بذر حذف شدند. به رغم پایان دوره اجرای طرح باغ بذر تاغ، این ارزیابی و حذف و اضافه کردن پایه ها باید در سال های آتی نیز دنبال شود تا در نهایت باغ بذری حاصل شود که مورد نظر طرح بوده است. کلمات کلیدی: باغ بذر، سیاه تاغ، زردتاغ، تنوع ژنتیکی، مدیریت گرده، بذر