تشکیل باغ بذر تاغ با استفاده از ژنوتیپ های برتر (خراسان)

به منظور تشکیل باغ بذر تاغ عرصه ای به وسعت ‮‭20‬ هکتار از اراضی بیابانی واقع در محدوده اراضی ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گناباد انتخاب گردید که قابلیت های مناسب از نظر بافت خاک، شوری خاک، یکنواختی و عدم وجود لایه های سخت در سطح و عمق خاک داشت. سپس اطراف آن با سیم خاردار حصارکشی شد و تسطیح نسبی در آن صورت گرفت، و بر روی ردیف هایی به فواصل 5ا5 متر در سایت سفیدتاغ ‮‭300‬ و در سایت سیاهتاغ نیز ‮‭300‬ چاله به طول، عرض و عمق ‮‭1/5‬ متر با بیل مکانیکی حفر گردید. خاک سطحی به یک سمت و خاک عمقی به سمت دیگر چالهها ریخته شد، ته هر چاله به عمق ‮‭50‬ سانتی متر با سرشاخه های درخت و خار و خاشاک پر شدند. در هر چاله حدود ‮‭10‬ کیلوگرم کود حیوانی پوسیده بر روی این سرشاخه ها ریخته و با خاک سطحی چاله ها پر شدند. هدف از احداث باغ بذر، تولید بذری است که هم از نظر ژنتیکی مناسب باشد و هم از نظر سایر مسایل کمی و کیفی در وضع ایده آل باشد. به موازات این اعمال و در زمان رسیدن بذور در عرصه طرح آزمون نتاج و بررسی توانمندی ژنتیکی تاغ از روی پایه های منتخب زردتاغ و سیاهتاغ، با حفظ شجره از تک درختان منتخب که رتبه های اول تا چهارم را کسب کرده اند بذرگیری شدند و به ایستگاه منتقل گردیدند. بذر حاصل از هر تک درخت (یا ژنوتیپ) یک خانواده قلمداد میگردد. بذور برداشت شده با حفظ شجره به همراه بذور ارسالی از ستاد موسسه، در زمان مناسب (اواخر اسفند) در تعداد مناسبی از گلدان های پلاستیکی (‮‭50‬ گلدان برای هر ژنوتیپ یا خانواده) کشت شد و تا زمان انتقال به عرصه در گلدان از آنها مراقبت لازم صورت گرفت. در زمان انتقال نهال ها به عرصه در زمستان سال بعد نیز گلدان ها با حفظ شجره به عرصه منتقل شدند و در چاله های مذکور کشت شدند. از ژنوتیپ هایی که در طرح ارزیابی توانمندی ژنتیکی تاغ به عنوان ژنوتیپ برتر انتخاب شده بودند و نیز از هر خانواده سفید تاغ که در محل ارزیابی شده بود، در هر سایت حد اکثر تا ‮‭12‬ نهال از بین بهترین نهال های هر فامیل یا ژنوتیپ، به باغ بذر وارد شدند. در زمان انتقال نهال ها به عرصه، زردتاغ ها در یک قسمت و سیاه تاغ ها در قسمت دیگری از باغ بذر به صورت دو سایت جداگانه استقرار داده شدند و در هر گونه، نهال ها به صورتی در کنار هم قرار گرفتند که نهال های مجاور هیچ قرابتی با یکدیگر نداشته باشند. به عبارت دیگر به منظور ممانعت از درون زادآوری و تلاقی های خویشاوندی، بین نهال هایی که از یک خانواده (ژنوتیپ منتخب) و پایه مادری هستند حداقل ‮‭10‬ متر فاصله داده شد و حداقل یک نهال بینشان واقع گردید. به منظور استقرار مناسب نهال ها در سال اول و دوم آبیاری صورت گرفت و نسبت به همه عوارض احتمالی از قبیل آفات و امراض نیز مراقبت های لازم انجام شد. از آنجا که ژنوتیپ های برتر شناسایی شده موجود ممکن است کفاف پایه های لازم برای احداث باغ بذر را نکند، در سالهای بعد امکان اضافه شدن ژنوتیپ هایی از تاغ که از طریق آزمون نتاج مورد ارزیابی قرار میگیرند نیز وجود دارد، ژنوتیپ های مطلوب به تدریج به باغ بذر اضافه می گردند تا هم کلیه جایگاهصهای نهال ها تکمیل گردد و هم ژنوتیپ ها یا پایه هایی که احتمالا از باغ بذر حذف می شوند جایگزین شوند. صفاتی که مورد توجه و یادداشت برداری قرار گرفتند عمدتا صفات رویشی از قبیل رشد ارتفاعی، گسترش تاج گیاه، ضخامت تنه در منطقه یقه، تعداد شاخه های فرعی بود. هر نهال یا فامیلی که از خود ضعفی نشان داد که مشخص شد ارثی است از باغ بذر حذف شدند و با نتاج ژنوتیپ های برتری که در آزمون نتاج مجاور شناسایی شدند جایگزین گردیدند. به عبارت دیگر به رغم انتخاب پایه های برتر در آزمون نتاج اولیه برخی از ژنوتیپ ها در باغ بذر نسبت به سایرین ضعف نشان دادند حذف گردیدند. واژه های کلی دی: باغ بذر، توانمندی ژنتیکی، زردتاغ، سیاهتاغ، خراسان.