تشخیص و تعیین پراکنش جغرافیایی ویروس های گیاهی قابل انتقال با شته ها ‭(ATVs) ‬در گلخانه های خیار و گوجه فرنگی در مناطق عمده کشت کدوییان

آل ودگ ی های وی روسی از جم له عوام ل مهم کاه ش کم ی و کیف ی خیار و گوجه فرنگی در م زارع و گلخ انه ها به شمار م ی آیند. طی نمونه ب رداری های به عم ل آمده از برخ ی گلخ انه های خی ار و گوجه فرنگی در است ان های خراسان رضوی، تهران، اصفهان، کرمان (جیرفت و کهنوج)، هرمزگان، بوشهر و خوزستان، تع داد ‮‭483‬ نمون ه برگ خیار و ‮‭325‬ نمونه برگ گوجه فرنگی با نشانه های موزاییک و تاولی شدن برگ ها ج م ع آوری و آل ودگ ی آن ها به 8 ویروس از ویروس های شایع و خسارت زا سبزی و صیفی در دنیا، از طری ق آزمون های زیست سنجی، آزمون سرولوژیکی الایزا ‭(DAS-ELISA) ‬و واکنش زنجیره ای پلیمراز به طریقه نسخه برداری وارونه ‭(RT-PCR) ‬م ورد ب ررسی قرار گرفت. نتایج بدست آمده نشانگر آلودگی نمونه های خی ار به ویروس موزاییک زرد کدو (%‮‭31‬ ‭) (Zucchini yellow mosaic virus‬، ‭ZYMV)‬، وی روس م وزایی ک هن دوانه (%‮‭29‬‭) (Watermelon mosaic virus‬، ‭WMV)‬، وی روس زردی شت ه زاد ک دوی ی ان (%‮‭31‬ ‭) (Cucurbit aphid borne yellows virus‬، ‭CABYV) ‬وی روس م وزاییک ک دو (%‮‭23‬‭) (Squash mosaic virus‬، ‭SqMV)‬، وی روس لکه نکروتیک خربزه (%‮‭10‬ ‭) (Melon necrotic spot virus‬، ‭MNSV)‬، وی روس م وزایی ک لکه حلق وی خ ربزه درخ تی (%‮‭20‬ ‭)(Papaya ring-spot virus‬، ‭PRSV) ‬ویروس خربزه ارومیه (%‮‭10‬ ‭) (Ourmia melon virus‬، ‭OuMV) ‬و وی روس نق طه زرد ک دو (%‮‭17‬‭) (Zucchini yellow fleck virus‬، ‭ZYFV) ‬بود. بیشترین میزان آلودگی نمونه های جمع آوری شده (‮‭31‬ %) به دو ویروس زردی شته زاد کدوییان ‭(CABYV) ‬و ویروس موزاییک زرد کدو ‭(ZYMV) ‬و در تمام مناطق مورد بررسی ردیابی شدند. نتای ج بدست آم ده از آزمون سرولوژیک ‭(DAS/TAS-ELISA)‬، نشانگر آلودگی ‮‭33‬ درصد از نم ونه های برگ گ وجه ف رنگی به وی روس ‭(Cucumber mosaic virus‬،‭CMV) ‬و ردی ابی آن در تم ام من اطق م ورد ب ررسی در ای ن تحقی ق ب ود. آل ودگی نم ونه های جمع آوری شده از گ لخ انه های گوجه فرنگی به ( %‮‭29‬ ‭) (Potato virus Y‬، ‭PVY) ( ‬‮‭21‬%)، ‭(Tomato aspermy virus‬، ‭TAV) (‬‮‭19‬%)، ‭(Tomato mosaic virus‬، ‭TMV) ‬و (%‮‭26‬ ‭) (Tomato ring-spot virus‬، ‭TRSV) ‬و در تمام مناطق ردیابی گردیدند. بیشترین درصد میزان آلودگی به ویروس موزاییک خیار مربوط به نمونه های جمع آوری شده از اصفهان(‮‭75‬درصد)، سمنان(‮‭58‬ درصد)، و تهران (‮‭53‬درصد) بود. نتایج بدست آمده نشانگر وجود آلودگی به ویروس های قابل انتقال با شته ها همراه با نشانه های موزاییک و زردی در گلخانه های گوجه فرنگی مورد بررسی در این تحقیق می باشد. کلمات کلیدی: وی روس ه ای گیاهی، خی ار، گوجه فرنگی، موزاییک، ‭DAS-ELISA‬، ‭RT-PCR.