واکنش ارقام و لاین های گندم نان و دوروم خوزستان به نماتد زخم ریشه گندم در شرایط کنترل شده

استان خوزستان از نظر تولید گندم در کشور در سالهای اخیر مقام اول و یا دوم را دارد. نماتدهای زخم ریشه ‭(Pratylenchus spp.) ‬گروه بزرگی از نماتدهای انگل گیاهی هستند که دارای تعداد زیادی گونه بوده و شای ع ترین گون ه های آنها ‭P. thornei ‬و ‭P. neglectus ‬می باشند. بر اساس آخرین بررسی ها ‮‭38‬ درصد مزارع گندم و جو استان خوزستان نسبت به دو گونه نماتد فوق آلوده هستند. استفاده از رقم های مقاوم و متحمل گندم نسبت به این نماتدها از مهمترین روشهای مدیریت کنترل آنها به شمار می رود. به همین منظور عکس العمل ‮‭42‬ رقم و لاین پیشرفته گندم موجود در استان خوزستان به همراه چهار لاین شاهد نسبتا مقاوم و شاهد حساس نسبت به دو گونه فوق مورد آزمایش قرار گرفت. بذور جوانه زده گندم در داخل لوله های پلی اتیلن با قطر 3 سانتی متر حاوی ماسه، خاک و کود دامی سترون به نسبت حجمی ‮‭1 : 29 : 70‬ کاشته شدند. یک هفته بعد از کاشت هر یک از واحدهای آزمایشی با میزان ‮‭400‬ نماتد از هر یک از دو گونه که روی دیسک هویج تکثیر شده بود تلقیح شدند. آزمایش در قالب طرح کامل تصادفی، در 7 تکرار به مدت 9 هفته در حرارت ‮‭25‬ درجه سانتیگراد با ‮‭12‬ ساعت نور و تاریکی به طور متناوب در گلخانه صورت گرفت. ارزیابی ها بر اساس شمارش جمعیت نهایی ‭(Pf) ‬و فاکتور تولید مثل ‭) (Rf ‬با در نظر گرفتن واکنش لاین های شاهد حساس و شاهد نسبتا مقاوم معرفی شده توسط سیمیت انجام شد. بر اساس نتایج به دست آمده، تعداد ‮‭42‬ لاین و رقم تجاری گندم نسبت به گونه ‭P. thornei‬، ازکمترین مقدار فاکتور تولید مثل در دو لاین و رقم دنا (0‭=Rf) ‬تا بیشترین مقدار در رقم ویریناک (‮‭16.2‬‭=Rf) ‬مرتب شدند. پس از مقایسه فاکتور تولید مثل با شاهد نسبتا مقاوم ‮‭29.0‬ ‭=GS‬‮‭50‬‭a (Rf) ‬و شاهد حساس ‮‭12‬ ،(‮‭3.5‬ ‭=WARIGAL (Rf ‬لاین و رقم های بم، کویر، بهرنگ، استار، دنا و کرخه در گروه مقاوم، و ‮‭20‬ لاین و رقم های چمران، ویریناک، یاواروس، سیستان و اکبری در گروه نسبتا حساس قرار گرفتند. همچنین در آزمایش مربوط به گونه ‭P. neglectus‬، رقم ها ولاین های گندم ازکمترین مقدار فاکتور تولید مثل در 4 لاین (0‭=Rf) ‬تا بیشترین مقدار در رقم اروند (‮‭64.1‬ ‭=Rf) ‬مرتب شدند. پس از مقایسه فاکتور تولید مثل با شاهد نسبتا مقاوم ‮‭64.0‬ ‭=VP‬‮‭5053‬ ‭(Rf) ‬و شاهد حساس ‮‭31‬ ،(‮‭35.4‬ ‭=TRIDENT (Rf ‬لاین و رقم های کویر، سیستان، چمران، کرخه، بهرنگ، دنا و استار در گروه مقاوم و 2 لاین و رقم های ویریناک، اکبری و بم در گروه نسبتا حساس قرار گرفتند. در این بررسی رقم های کویر، بهرنگ، دنا، کرخه و استار نسبت به هر دو گونه نماتد از خود مقاومت کامل نشان دادند. واژه های کلیدی: خوزستان، گندم، ، ‭Pratylenchus thornei P. neglectus