بررسی سازگاری و پایداری عملکرد دانه ارقام و لاین های پیشرفته گندم نان در آزمایش یکنواخت سراسری مناطق سرد دیم

به منظور بررسی سازگاری و پایداری عملکرد دانه ارقام و لاینهای پیشرفته گندم نان در مناطق سردسیر و معتدل دیم آزمایشی با شرکت ‮‭18‬ لاین به همراه دو رقم شاهد آذر2 و اوحدی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در چهار تکرار به مدت سه سال زراعی(‮‭1389 92‬ ) در 8 ایستگاه تحقیقاتی ( مراغه، قاملو، سرارود، قیدار، خراسان شمالی (شیروان)، اردبیل، ارومیه و اراک) مورد بررسی قرار گرفتند. تجزیه مرکب سالیانه برای هر منطقه انجام و تجزیه مرکب برای کلیه مناطق در سالهای مختلف بعد از انجام آزمون یکنواختی واریانس اشتباهات آزمایشی انجام شد. نتایج تجزیه واریانس مرکب سه ساله کلیه مناطق نشان داد که اثر اصلی سال غیرمعنی دار ولی اثر اصلی مکان و اثر متقابل سال ا مکان در سطح احتمال 5 درصد معنی دار بود. اثر اصلی ژنوتیپ، اثر متقابل ژنوتیپ ا مکان در سطح 5 درصد و اثر متقابل ژنوتیپا سال ا مکان در سطح یک درصد معنی دار و اثر متقابل ژنوتیپا سال غیرمعنی دار بود. با توجه به معنی دار شدن اثر متقابل ژنوتیپ ا سال ا مکان از تجزیه پایداری برای تشخیص ژنوتیپ های سازگار و پایدار استفاده گردید.از نظر پارامترهای واریانس و انحراف معیار رتبه لاینهای شماره،‮‭8 7‬ ، ،‮‭15 14‬ و ‮‭18‬ در گروه ژنوتیپ های پایداری قرار داشتند. روش اکووالانس ریک لاینهای شماره ،2 ،3 ،4 ،6 ، ،7 ،9 ،‮‭10‬ ،‮‭13 11‬ ، ،‮‭14 12‬ ، ‮‭16‬ و ‮‭20‬ را در گروه پایدار قرار داد . ارزیابی ژنوتیپ های گندم در ایستگاه آلاروق اردبیل نشان داد که لاینهای شماره،5 ،6 ،‮‭9 8‬ و‮‭10‬ به ترتیب با ،‮‭1604‬ ،‮‭1539‬ ،‮‭1586 1512‬ و ‮‭1510‬ کیلوگرم در هکتار اختلاف معنی داری با شاهدها داشتند. براساس نتایج کلیه مناطق لاینهای شماره ،‮‭8 7‬ و 9 به ترتیب با ‮‭1732‬ ، ‮‭1701‬ و ‮‭1710‬ کیلوگرم در هکتار از میانگین عملکرد دانه بیشتری برخوردار بودند. در شرایط مشابه میانگین عملکرد دانه ارقام اوحدی و آذر2 به ترتیب ‮‭1651‬ و ‮‭1743‬ کیلوگرم در هکتار بود. میانگین وزن هزار دانه لاینهای شماره ،‮‭8 7‬ و 9 به ترتیب ،‮‭37 36‬ و ‮‭35‬ گرم و وزن هزار دانه ارقام شاهد نیز به ترتیب ‮‭36‬ و ‮‭35‬ گرم بود. لاینهای شماره 7 ‭(M‬‮‭374‬‭/Sx//‬‮‭2897‬‭/Porsuk/‬3‭/Plk‬‮‭70‬‭/Lira/‬5‭/ Jup/‬4‭/Cllf /‬3‭/Ii‬‮‭53.14‬‭/ Odin//Ci‬‮‭6/1‬‭/Lov‬‮‭26‬‭//Lfn/Sdy(Es‬‮‭24-84‬)/3‭/Seri/‬4‭/SeriIRW‬‮‭0-096-01-2000‬‭MAR-‬0‭MAR-‬0‭MAR-‬8‭MAR-) ‬و9 ‭(Sabalan//Cno‬‮‭79‬‭/Prl"S"/‬3‭/Pf‬‮‭4/82200‬‭/Ebvd‬‮‭1-99‬ ‭IRW‬‮‭0-175 - 01-2000‬‭MAR-‬0‭MAR-‬0‭MAR-‬2‭MAR-‬0‭MAR) ‬از نظر پارامترهای پایداری و همچنین مقاومت به بیماریها نسبت به ارقام شاهد از برتری خاصی برخوردار بودند و برای آزمایشات تحقیقی و تطبیقی انتخاب شدند. واژه های کلیدی :گندم، سازگاری، پایداری، عملکرد دانه ، دیم سرد و معتدل وخشکی