شناسایی فرومون جمعیت های مختلف شب پره کرم گلوگاه انار در ایران

کرم گلوگاه انار، ‭Ectomyelois ceratoniae Zeller (Lep.: Pyralidae)‬، مهمترین آفت باغ های انار در ایران و سایر کشورهای تولید کننده این میوه است. با توجه به سابقه طولانی خسارت کرم گلوگاه انار روی درختان انار درکشور، تحقیقات راهبردی جهت مدیریت پایدار این حشره ضروری می باشد. ایجاد یک مدیریت صحیح آفت، نیاز به اطلاعات کامل در ارتباط با بیولوژی و نوسانات جمعیت آن و نیز عوامل کنترل کننده جمعیت دارد. آزمایش های صحرایی در ایران مشخص کرده است که استفاده از شبه فرومون جنسی سنتتیک کرم گلوگاه انار، که در خارج از کشور، شناسایی و سنتز شده است در باغ های انار ایران، فاقد کارایی مناسب است. در این تحقیق ترکیب اصلی این فرومون ‭(Z‬،‭E) - ‬‮‭13‬،‮‭11‬،9‭-tetradecatrienal ‬و سایر ترکیبات شناسایی شده در جمعیت های بومی ‭Ectomyelois ceratoniae Zeller ‬از مناطق مختلف استان های خراسان و سمنان ردیابی گردید. روش شناسایی شامل استخراج فرومون بوسیله ‭SPME ‬و تزریق ترکیبات جداشده به دستگاه ‭GC- MS ‬است. بررسی طیف های بدست آمده در سال ‮‭91-92‬ مشخص کرد که تولید فرومون در مناطق مختلف خراسان های شمالی و رضوی با خراسان جنوبی و نیز با منطقه گرمسار استان سمنان کاملا متفاوت است، به طوری که در منطقه فردوس مقدار تولید ترکیبات فرومون بسیار بالا و در نمونه های گرمسار بسیار کم است. همچنین نتایج تونل باد مشخص کرد که حشرات نر یک جمعیت، فقط به ماده های فراخوان همان جمعیت عکس العمل نشان می دهند. براساس نتایج به دست آمده، میانگین واکنش حشرات ماده در تونل باد حدود ‮‭12‬ ثانیه بود. علاوه براین، فقط حشرات ماده مناطق کاشمر و خلیل آباد به شبه فرومون سنتتیک واکنش نشان دادند. لذا با توجه به نتایج بدست آمده مشخص گردید که فرومون جمعیت های مختلف کرم گلوگاه انار، از لحاظ کمی و کیفی متفاوت می باشند. واژه های کلیدی: انار، کرم گلوگاه انار، فرومون، تونل باد، جمعیت.