بررسی اثر الگوهای مختلف تناوب زراعی بر خلوص و کیفیت بذر گندم در خوزستان

شرایط آب و هوای خشک در منطقه، افزایش سطح زیرکشت محصولات زراعی با غالبیت تناوب گندم و ذرت و استفاده کم و یا عدم لحاظ گیاهان زراعی خانواده لگوم بعنوان محصولات بین کشتی، باعث افزایش جمعیت علفهای هرز، همچون یولاف ، پنیرک ، جو دوسر و پیچک شده است همچنین این تناوب باعث گشترش و خسارت شدید آفت مینوز ، خوشه خوار غلات ، شته و بیماریهای مهمی همچون فوزاریوم ، زنگ زرد ، سپتوریا و سیاهک (که معمولا جز بیماریهای بذر زاد می باشند)در مزارع گندم شده است. اصولا زراعت تک کشتی و یا کشت متواتر دو محصول غیر لگوم نهایتا به کاهش حاصلخیزی خاک و بروز مشکلات بیولوژیک از قبیل افزایش جمعیت علفهای هرز ، آفات و بیماریها منتهی می شود. همچنین وجود برخی عوامل اقتصادی است که مزایای بیولوژیک این شیوه مدیریتی را تحت شعاع قرار میدهد و زارعین با توجه به مشکلات اقتصادی خود با هدف دستیابی به بالاترین منفعت اقتصادی نوع محصول زراعی را برای کشت انتخاب می نمایند. یکی از مهمترین راهکارهای رهایی از مشکلات و افزایش پایداری در اگرواکرسیستم های منطقه اعمال مدیریت تناوب زراعی می باشد بمنظور ارزیابی اثر تناوب های مختلف زراعی بر خلوص و کیفیت بذر گندم این پروژه تحقیقاتی از سال ‮‭1388‬ لغایت ‮‭1393‬ در مرکز تحقیقات کشاورزی صفی آباد بصورت هفت سیستم یا برنامه تناوبی که شامل شش محصول مهم پاییره گندم ، جو ، کلزا ، چغندرقند ، شبدر و چهار محصول تابستانه ذرت ، ماش ، سویا ، آفتابگردان بصورت آزمون ‭t-test ‬با هفت پلات ثابت با ابعاد ‮‭100‬ا‮‭30‬ متر (‮‭3000‬ متر مربع)اجرا خواهد گردید و کل سطح آزمایش با احتساب 3 متر فاصله کرتها ‮‭23100‬ مترمربع(بیش از2هکتار)خواهد بود. بعد از اجرای نقشه آزمایش در تاریخ مناسب کاشت هفت پلات آزمایش مطابق برنامه تناوبی تحت کشت گندم رقم چمران (رقم غالب منطقه) از هسته پرورشی قرار می گیرد. بذر مورد نیازگندم این رقم (از هسته پرورش سوم) برای برنامه کشت پنج ساله به مقدار مورد نیاز در یک انبار مناسب (از نظر دما و رطوبت در حد استاندارد) نگهداری می شود. بعد از برداشت گندم در اواخر خرداد و تیرماه براساس برنامه تناوبی هر کدام از پلاتها تحت کشت یکی از محصولات تابستانه فوق الذکر قرارمی گیرند بعضی از کرتها نیز بعنوان آیش تابستانه در نظر گرفته شده و کشت نمی گردند. بعد از برداشت محصولات تابستانه در اوایل پاییز محصولات گندم ، جو ، کلزا ، چغندرقند و شبدر در پلاتهای آزمایش کشت می گردند. تیمار شاه د ای ن تحقی ق کشت متناوب گندم ، ذرت (الگوی کشت منطقه)در ی ک سال زراعی می ب اش د. در ضمن از جهت بررسی سایر ارقام و سایر محصولات (جو) در تیمارها ، رقم ویریناک (از جهت بررسی سایر ارقام) و کشت جو از جهت بررسی سایر محصولات لحاظ شده اند. در هر فصل زراعی قبل از زمان برداشت گندم و در زمان بازدیدنهایی از هر پلات هفت نمونه با ابعاد ‮‭25‬ متر مربع مطابق روشهای استاندارد مزرعه ای کنترل و گواهی بذر بصورت تصادفی انتخاب و پارامترهایی نظیر تعداد و نوع علفهای هرز (مجاز و غیر مجاز)، سایر محصولات (جو)، تعداد بوته های آلوده به بیماریها (بذر زاد و غیر بذر زاد) با ذکر نوع بیماری ، تعداد سنبله های سایر ارقام شمارش و در فرم های خاص مزرعه ای یادداشت گردید و بعد از برداشت مزرعه گندم نیز مطابق روشهای استاندارد نمونه برداری از بذور انجام و تجزیه آزمایشگاهی صورت گرفت. در سال دوم نیز مطابق با برنامه جدول تناوبی محصول مورد نظر کشت و تجزیه وتحلیل آماری در پایان سال اول و دوم انجام این تحقیق به شرح ذیل صورت گرفت. تجزیه و تحلیل آماری بهترین الگوی تناوب زراعی جهت افزایش کیفیت و خلوص بذر در پایان پنج سال اجرای طرح مشخص می گردد. واژه های کلیدی : بذر ، تناوب ، خلوص بذر ، پایداری ، گندم ،کلزا ، چغندر قند ، ذرت ، شبدر ، ماش ، سویا