بررسی مدلیزاسیون پتانسیل آب های زیرسطحی آبراهه های منتهی به مرزهای جنوب و خلیج فارس

دردهه اخیر با توجه به شرایط ناپایدار اقلیمی و تغییرات بیلان آبی حاصل از تغییر اقلیم، مدل های هیدرولوژیک در برآورد کمی و کیفی مولفه های جریان جای خود را باز کرده اند و به عنوان ابزار کارآمدی در برنامه ریزی و پیشگیری از مواجهه با بحران آب مطرح هستند. دراین تحقیق، به منظور برآورد جریان زیر زمینی، از مدل ارزیابی آب و خاک ‭SWAT ‬در حوضه های منتخب 6 استان جنوب غرب کشور شامل استان های ایلام(حوضه گل گل)، بوشهر(حوضه باغان)، خوزستان(حوضه مرغاب)، فارس(حوضه شکستیان)، کهکیلویه و بویراحمد (حوضه تنگ بریم) و استان هرمزگان(حوضه درآگاه) محاسبه گردید. بعد از تشریح کارکرد مدل ‭SWAT‬و شناخت خصوصیات حوضه ها، اطلاعات مورد نیاز شامل داده های هیدروکلیماتولوژی، نقشه خاک و خصوصیات آن، نقشه کاربری اراضی و نقشه رقومی ارتفاع ‭(DEM) ‬به مدل وارد شد. برای واسنجی دقیق، تحلیل عدم قطعیت و اعتبارسنجی مدل ‭SWAT ‬برای حوضه های مذکور، از نرم افزار ‭SWAT-CUP ‬و برنامه 2‭-SUFI ‬با سطح اعتماد ‮‭95‬ در صد (‮‭95‬ ‭ppu)‬ستفاده شد. مقادیر ‭P- ‬فاکتور و ‭R- ‬فاکتور معیارهای ارزیابی در برنامه 2‭-SUFI ‬می باشد که نتایج آن درحوضه های گل گل، باغان، مرغاب، شکستیان، تنگ بریم و درآگاه برای دوره واسنجی به ترتیب (‮‭0/73-0/65‬)، (‮‭0/39-0/35‬)، (‮‭0/27-0/58‬)، (‮‭1/86-0/88‬)، (‮‭0/27-0/58‬) و(‮‭2/53-0/67‬) محاسبه شد. این فاکتور ها برای دوره اعتبارسنجی به ترتیب معادل (‮‭1/03-0/82‬)، (‮‭2/26-0/5‬)، (‮‭0/40-0/67‬)، (‮‭0/46-0/85‬)، (‮‭0/40-0/67‬) و(‮‭1/23-0/31‬) حاصل گردید. برای ارزیابی کلی نتایج واسنجی و اعتبار سنجی از شاخص هایی نظیر ضریب تبیین ‭ (R‬2) و نش- ساتکلیف ‭(NS) ‬استفاده شد. این مقادیر برای دوره واسنجی به ترتیب عبارت است از(‮‭0/66-0/66‬)،(‮‭0/73-0/74‬)، (‮‭0/40-0/45‬)، (‮‭0/45-0/46‬)، (‮‭0/40-0/45‬)،(‮‭0/84-0/78‬) و برای دوره اعتبار سنجی معادل (‮‭0/51-0/49‬)، (‮‭0/48-0/67‬)، (‮‭0/45-0/40‬)، (‮‭0/46-0/45‬)، (‮‭0/41-0/40‬)، (‮‭0/62-0/62‬) می باشد. با توجه به نتایج ذکر شده می توان گفت نتایج مدل ارزیابی آب و خاک ‭(SWAT) ‬کارایی خوبی در برآورد بیلان در حوضه های مورد مطالعه دارد. برطبق محاسبات این مدل میزان جریان آب زیرزمینی شرکت کننده در جریان آبراهه اصلی در حوضه های گل گل، باغان، مرغاب، شکستیان، تنگ بریم و درآگاه به ترتیب 4/،‮‭6 37‬/،‮‭3 3‬/،‮‭53‬ ،‮‭63/8 18‬ و‮‭2/72‬ میلی متر می باشد. کلید واژه: آب های زیر سطحی، جنوب، خلیج فارس، مدلیزاسیون