ارزیابی میزان خسارت محصول ناشی از نماتدهای زخم ریشه در گندم

نماتدهای زخم ریشه گونه های ‭Pratylenchus thornei ‬و ‭P. neglectus ‬یکی از مهمترین و خسارتزاترین نماتدها در مزارع گندم به شمار می روند. از آنجایی که تاکنون تحقیقی در ارتباط با ارزیابی میزان خسارت آنها روی گندم انجام نشده است، بررسی حاضر در راستای بررسی اهمیت و خسارت آنها روی چند رقم گندم در استان های خراسان رضوی، همدان و کرمانشاه به مرحله اجرا درآمد. در استان خراسان رضوی آزمایش در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با 6 تیمار شامل یک رقم تریتیکاله، 4 رقم گندم و یک لاین گندم با 7 تکرار به مرحله اجرا درآمد. هر تیمار در دوقطعه 6 مترمربعی در 4 ردیف کاشته شد که در یک قطعه نماتدکش تمیک به عنوان شاهد، بکار برده شد. قبل از کاشت و بعد از برداشت محصول گندم، نمونه برداری خاک از کلیه کرتهای آزمایشی به منظور تعیین میزان جمعیت اولیه و نهایی صورت گرفت. نتایج بررسی ها در استان خراسان رضوی نشان داد به استثنای تیمار شاهد در سایر تیمارها جمعیت نهایی بیشتر از جمعیت اولیه بود و با اطمینان ‮‭95‬ درصد بین تیمارهاو شاهد از نظر فاکتور تولید مثل اختلاف معنی داری وجود داشت عملکرد محصول گندم در قطعات آزمایشی شامل ارقام سرداری، سبلان، پیشتاز، ‮‭82-9‬‭-WS ‬و گیاه تریتیکاله به ترتیب با میانگین عملکرد ‮‭217‬/،‮‭951 2‬/،‮‭525 2‬/،‮‭414 2‬/،‮‭3/518 4‬ و ‮‭4/518‬ تن در هکتار در قطعات آزمایشی آلوده به نماتد در مقایسه با ‮‭546‬/،‮‭188 3‬/،‮‭027 3‬/،‮‭658 3‬/،‮‭3/877 4‬ و ‮‭4/774‬ تن در هکتار در قطعه شاهد آلوده با کاربرد نماتدکش تفاوت معنی داری در سطح 5 درصد نشان داد. در استان همدان آزمایش با چهار تکرار بصورت کرت خرد شده در قالب طرح پایه بلوکهای کامل تصادفی وتیمارها شامل دورقم گندم سرداری و آذر و دو رقم جو ماکویی و آبیدر و تریتیکاله رقم ‭Juanillo‬‮‭92‬ که کشت آن ها در کرت های 2ا5 متر و هرکرت دارای ‮‭10‬ ردیف کاشت هریک بطول 5 متر و فاصله خطوط ‮‭20‬ سانتیمتر انجام پذیرفت. تجزیه نتایج حاصل از آزمایش طی دوسال نشان داد بین میانگین داده های حاصل از تیمارهای مختلف تفاوت خیلی معنی دار وجود دارد.کاربرد نماتدکش منجر به کاهش جمعیت نماتد به میزان ‮‭84‬ و ‮‭92‬ درصد و افزایش محصول به میزان ‮‭6/7‬ و ‮‭22/3‬ درصد به ترتیب در سالهای اول و دوم گردید.رقم سرداری حساس تر از رقم آذر به نماتد بوده در حالیکه نماتد قادر به تغییرات معنی داری در جو و تریتیکاله نگردید. در استان کرمانشاه گونه غالب نماتدهای مولد زخم در ایستگاه اسلام آباد غرب ‭Pratyenchoides alkani ‬تشخیص داده شد وآزمایشات مورد نظر در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 5 تیمار شامل گندم (رقم سرداری)، گندم (رقم آذر2)، گندم (رقم ریژاو)، جو (رقم سرارود یک) و تریتیکاله (رقم جوانیلو)و در پنج تکرار اجرا شد. هر کرت به ابعاد 2 ا 3 متر و با 8 ردیف کاشت تهیه شد. این گونه قادر به کاهش معنی دار محصول گردید به طوری که میزان کاهش عملکرد گندم(رقم ریژاو)،جو (رقم سرارود یک)، تریتیکاله (رقم جوانیلو)، گندم (رقم سرداری) و گندم (رقم آذر2) ) در نصف کرت های فاقد نماتدکش نسبت به شاهد به ترتیب ،‮‭1 13‬/،‮‭4 16‬/،‮‭20/5 20‬و ‮‭22/7‬ درصد بود. همچنین موجب کاهش معنی دار ارتفاع در تریتیکاله و ارقام گندم ریژاو و سرداری گردید ولی این کاهش در گندم رقم آذر 2 و جو معنی دار نبود. کلمات کلیدی: گندم، نماتد زخم ریشه،خسارت