بررسی عملکرد و شاخص های تحمل به شوری در ژنوتیپ های امیدبخش گندم تحت شرایط شور منطقه داراب

معرفی ارقامی که قادر به تولید اقتصادی در شرایط شور هر منطقه باشند، به عنوان روشی مناسب جهت مقابله با شوری مورد توجه است. به منظور بررسی لاین های امید بخش و ارقام تجاری گندم پر محصول و متحمل به شوری، ارزیابی تطابق این لاین ها و ارقام با شرایط اقلیمی منطقه و معرفی ژنوتیپ های برتر جهت کاشت در مناطق شور داراب و زرین دشت، یک آزمایش مزرعه ای طی 2 سال در شرایط شور انجام گردید. ارقام و لاین های مورد مطالعه شامل: چمران، سیستان، لاین A، اس-‮‭83‬-،3 دی-‮‭81‬-،‮‭18‬ لاین ،‮‭34‬ لاین ،‮‭73‬ پارسی، یاواروس، حاجی آباد، دروم بهرنگ، یوجی ،‮‭520‬ لاین 4 خشکی و لاین 5 خشکی بودند. لاین ‮‭34‬ و ‮‭73‬ از مرکز ملی شوری تهیه شدند و لاین های 4 و 5 خشکی لاین هایی هستند که تحمل مناسبی نسبت به خشکی آخر فصل در آزمایش های خشکی انجام شده در ایستگاه تحقیقات کشاورزی داراب نشان داده بودند. در این آزمایش ارقام و لاین های مورد نظر در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با ‮‭14‬ تیمار و چهار تکرار مطالعه شدند. تیمارها شامل لاین ها و ارقام پر محصولی بودند که از آزمایشات مختلف در شرایط نرمال، شور و خشک بدست آمده بودند. متوسط شوری خاک و آ ب محل انجام آزمایش به ترتیب حدود 6 و 9 دسی زیمنس بر متر بود. یادداشت برداری های مزرعه ای شامل تاریخ پنجه زنی، تاریخ گلدهی، ارتفاع بوته و بیماری های مهم همچون زنگ زرد، زنگ ساقه و سپتوریوز بود. پس از برداشت محصول، عملکرد دانه در واحد سطح و اجزا عملکرد اندازه گیری شدند. نتایج نشان داد که در هر دو سال آزمایش بیشترین عملکرد دانه از ژنوتیپ یوجی ‮‭520‬ (به ترتیب ‮‭2660‬ و ‮‭3170‬ کیلوگرم در هکتار برای سال اول و دوم آزمایش) بدست آمد. در سال اول آزمایش پس از این ژنوتیپ، ژنوتیپ های لاین 5 خشکی، لاین ،‮‭73‬ سیستان، لاین 4 خشکی، دی-‮‭81‬-،‮‭18‬ لاین ،‮‭34‬ و پارسی به ترتیب با عملکرد دانه ،‮‭2540‬ ،‮‭2320‬ ،‮‭2280‬ ،‮‭2200‬ ،‮‭2120 2180‬ و‮‭2040‬ کیلوگرم در هکتار عملکردی بیشتر از شاهد (رقم چمران با ‮‭1800‬ کیلوگرم در هکتار) تولید کردند. ترتیب عملکردی ارقام و ژنوتیپ ها در سال دوم پس از یوجی ‮‭520‬ شامل لاین 5 خشکی، لاین ‮‭73‬ و لاین 4 خشکی با ،‮‭2740‬ ،‮‭2450 2550‬ و بیشتر از رقم چمران با ‮‭2390‬ کیلوگرم در هکتار بود. عملکرد دانه ارقام و لاین های مورد بررسی همبستگی منفی و معنی داری را با غلظت سدیم برگ و همبستگی مثبتی را با غلظت پتاسیم و نسبت پتاسیم به سدیم برگ نشان داد. در بررسی حاضر یوجی ‮‭520‬ در بین ژنوتیپ های مورد بررسی به عنوان زودرس ترین ژنوتیپ شناخته شد که با توجه به بالا بودن عملکرد این ژنوتیپ در شرایط شور و مصرف آب کمتر و مناسب بودن شاخص های شیمیایی تحمل به شوری می تواند رقمی مناسب برای کاشت در منطقه انجام آزمایش باشد. واژگان کلیدی: شوری، گندم، عملکرد، ژنوتیپ