ارزیابی مقاومت ارقام و لاین های پیشرفته گندم دیم به بیماری سیاهک پنهان معمولی گندم با عامل ‭Tilletia laevis Kuhn ‬در مناطق دیم کشور

سیاهک پنهان معمولی با عامل ‭Kuhn Tilletia laevis ‬از بیماریهای مهم گندم در مناطق دیم می باشد. به منظور گزینش ژنوتیپ های مقاوم به این بیماری تعداد ‮‭193‬ ژنوتیپ گندم دیم نسبت به این بیماری در مناطق مراغه و کردستان به مدت یکسال مورد مطالعه قرار گرفتند. در زمان کشت آلودگی لازم انجام و مراقبت های زراعی در طول دوره رشد بعمل آمد و پس از رسیدن گندم، خوشه های سالم و آلوده شمارش و درصد آلودگی و عکس العمل هریک از لاین ها نسبت به بیماری مشخص شد. نتایج این بررسی نشان میدهدکه قدرت بیماریزایی عامل بیماری در مناطق مختلف مورد اجرا متفاوت و در میان ژنوتیپ های گندم از نظر میزان مقاومت آنها نسبت به عامل بیماری، اختلاف وجود دارد. اختلاف در میزان آلودگی هر یک از ارقام و لاین های آزمایشی در مناطق مختلف نشان دهنده تفاوت در قدرت بیماریزایی یا ویرولانس جدایه های مناطق مختلف می باشد و در نتیجه آلودگی ارقام هم در مناطق مختلف با هم متفاوت بود. نتیجه این مطالعه نشان داد که در مراغه تعداد ‮‭17‬ ژنوتیپ بدون آلودگی، تعداد ‮‭56‬ ژنوتیپ مقاوم ، تعداد ‮‭51‬ ژنوتیپ نیمه مقاوم ، تعداد ‮‭22‬ ژنوتیپ نیمه حساس، تعداد ‮‭19‬ ژنوتیپ حساس و ‮‭28‬ ژنوتیپ خیلی حساس بود و در کردستان تعداد 3 ژنوتیپ بدون آلودگی، تعداد ‮‭35‬ ژنوتیپ مقاوم ، تعداد ‮‭21‬ ژنوتیپ نیمه مقاوم، تعداد ‮‭24‬ ژنوتیپ نیمه حساس، تعداد ‮‭27‬ ژنوتیپ حساس و ‮‭80‬ ژنوتیپ خیلی حساس بود. تلفیق نتایج دو منطقه اجرا نشان داد که تعداد ‮‭35‬ ژنوتیپ دارای واکنش مقاوم نسبت به این بیماری در هردو منطقه می باشند. استفاده از این ژنوتیپ ها درصورت داشتن صفات مطلوب زراعی به عنوان رقم تجاری و یا در برنامه های به نژادی توصیه می گردد. هم چنین نتایج این مطالعه نشان داد که درصد بیشتری از ژنوتیپ ها با تیپ رشد بهاره و بینابین نسبت به ژنوتیپ هایی با تیپ رشد زمستانه دارای مقاومت بوده و نسبت گندم های دورم مقاوم به بیماری بیشتر از گندم های نان می باشد. لذا استفاده ارقام گندم دورم به جای ارقام گندم نان در مناطق آلوده به این بیماری می تواند در کنترل بیماری موثر باشد. واژه های کلیدی: سیاهک پنهان معمولی - گندم دیم، ،مقاومت‭. Tilletia laevis Common bunt