بررسی برخی جنبه های اکوفیزیولوژیک، و پراکنش علف هرز گوشاب (روغن واش‭) (Potamogeton sp.) ‬در شالیزارهای شمال کشور

چکیده تحمل گوشاب به غرقاب و بیشتر علف کش های شالیزار و نیاز به وجین های متعدد؛ سبب شده است تا گوشاب به عنوان یک گونه مهاجم مورد توجه قرار گیرد. چهار آزمایش جهت افزایش شناخت از این علف هرزاجرا شد. در بررسی نخستگونه های موجود، زیستگاه و پراکنش گوشاب مطالعهشد. نتایج نشان داد که تنها گونه گوشاب در شالیزارهای کشور ‭Potamogetonnodosus Poir. ‬است که در بررسی های قبلی آن به نادرستی‭Potamogeton lucense L.‬گزارش شده بود. مطابق بررسی های میدانی،اراضی شالیزاری باتلاقی با قابلیت زه کشی ضعیف، زیستگاه عمدهگوشاببودند و آلودگی مزارع برنج به گوشاب در استان گیلان بیشتر از مازندران و بطور نسبی به ترتیب ‮‭20‬ و 5 درصد برآورد شد. در آزمایش دوم واکنش گوشاب به سطوح کودی صفر، ،‮‭100 50‬ و ‮‭150‬ درصد میزان توصیه شده کودهای‭N.P.K‬در شالیزار و در کشت خالص و تداخلبا برنج رقم هاشمی بررسی شد. نتایج نشان داد که برنج دارای ‮‭50‬ درصد بازدارندگی بر زیست توده گوشابدر مقایسه با کشت خالص علف هرز بود. زیست توده گوشاب در تداخل با برنج و تیمارهای کودی ‮‭100‬ و ‮‭150‬ %نصف زیست توده آن در تیمارهای کودی پایین تر بود. به عبارت دیگر کودها دارای اثرات بازدارندگی شدید بر رشد و تکثیر گوشاب بودند. عملکرد برنج در تداخل با گوشاب تحت تاثیر تیمارهای کودی قرار گرفت و خسارت آن در سطوح کودی صفر و ‮‭50‬ درصد به ترتیب ‮‭26‬ و ‮‭54‬ درصد شاهد بدون علف هرز و تیمار کودی مشابه بود. عملکرد شلتوک در تداخل با گوشاب در سطح کودی ‮‭100‬ اندکی بیشتر از کشت خالص و در سطح کودی ‮‭150‬ درصد توصیه شده فاقد اختلاف معنی دار با کشت خالص برنج در سطوح کودی مشابه بود. این نتیجه بیانگر بهره گیری گیاه زراعی و هرز از نیچ متفاوت است. تکرار آزمایش در سال دوم با ارقام هاشمی و گوهر دارای نتایج متفاوتی بود و نشان داد که تداخل گوشاب با رقم گوهر فاقد خسارت و در رقم هاشمی بطور متوسط ‮‭21‬ درصد کاهش شلتوک را موجبشد. به نظر می رسد استقرار زودهنگام و جمعیت بیشتر گوشابدر سال دوم درتشدیدخسارت آن موثر بوده است و رقم گوهر به دلیل مصرف بیشتر کود و زیست تودهبالاتر؛دارای بازدارندگی بیشتریبر گوشاب بود و کاهش عملکرد نشان نداد. در آزمایش سوم روند گسترش و کلنی سازی گوشاب با مدل های رگرسیونی لوجستیک سیگموییدی قابل بیان بودند (%‮‭89‬ R2).این آزمایشموید نتایج آزمایش دوم بود و نشان داد که میزان تهاجم گوشاب به شدت تحت تاثیر تیمار کودی بود و سطوح کودی پایین دارای اثر تحریک کنندگی و سطوح کودی بالاتر دارای اثر بازدارندگی بر کلنی زایی گوشاب بودند. در کشت خالص گوشاب حداکثر و حداقل سطح گسترش تک ریزوم در فصل زراعی حدود ‮‭6500‬ و ‮‭3000‬ سانتیمتر مربع بود که به ترتیب در تیمار کودی ‮‭50‬ و ‮‭100‬ درصد کود توصیه شده به دست آمد.کشت مخلوط گوشاب با برنج نیز دارای روند مشابهی بود. در آزمایش چهارم و بررسی آللوپاتیک بودن گوشاب، به دلیل کمبود امکانات نتایج ارایه نشده است. بطورکلی مطابق نتایج این تحقیق دلیل طغیان گوشاب را می توان به باتلاقی شدن اراضی شالیزاری وضعف تغذیه اینسبت داد ودر صورت تغذیه متعادل شالیزار؛ حضور گوشاب خسارت قابل توجهی به برنج وارد نخواهد شد. کلمات کلیدی:برنج، گوشاب، کلنی سازی، نیاز غذایی، رقابت