تهیه هیبریدهای مولتی ژرم با مقاومت دوگانه (ریزومانیا و ریزوکتونیا) در چغندرقند

علی رغم توسعه کشت مکانیزه چغندرقند در کشور و متعاقب آن استفاده از ارقام منوژرم، هنوز قریب به ‮‭10‬ درصد از سطح زیر کشت این محصول به ارقام مولتی ژرم اختصاص دارد. کشاورزانی که از ارقام مولتی ژرم استفاده می کنند همانند کشاورزان منوژرم کار در زراعت خود با عوامل بیماری زای مشابه ای مواجه اند. بیماری ویروسی ریزومانیا و پوسیدگی ریزوکتونیایی ریشه و طوقه چغندرقند دو بیماری مهم زراعت این محصول در کشور به شمار می روند که هر ساله بسته به شدت آلودگی مزارع موجب از بین رفتن محصول می شوند. استفاده از ارقام مقاوم مطمین ترین راهکار برای مقابله با هر دو بیماری است.طی سال های ‮‭1390‬ و ‮‭1391‬ تعداد ‮‭14‬گرده افشان با سطوح متفاوت از مقاومت به هر دو عامل بیماری زا (هر سال هفت گرده افشان) با یک والد سینگل کراس مولتی ژرم نرعقیم مقاوم به بیماری ریزومانیا ‭(I‬‮‭13‬ ‭* SB‬‮‭36‬) تلاقی داده شد و تعداد ‮‭14‬ هیبرید مولتی ژرم بدست آمد که طی سال های ‮‭1391‬ و ‮‭1392‬ در سه منطقه با آلودگی طبیعی مشهد، شیراز و اصفهان مقایسه محصولی شدند. آزمایش سال ‮‭1391‬ در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار و ‮‭25‬ تیمار و آزمایش سال ‮‭1392‬ در قالب طرح لاتیس با سه تکرار و ‮‭36‬ تیمار اجرا شدند. در هر سال علاوه بر هیبریدهای مورد نظر، یک شاهد مقاوم داخلی (رقم جام)، یک شاهد مقاوم خارجی (رقم ارس) و یک شاهد حساس مولتی ژرم و همچنین تعدادی دیگر از هیبریدهای مولتی ژرم جدید نیز در آزمایش ها مورد استفاده قرار گرفتند. در هر سال و طی فصل رشد صفاتی نظیر تعداد بوته پس از تنک، شدت سبزینگی برگ ها، یکنواختی هیبریدها یادداشت برداری گردید. در زمان برداشت نیز تعداد ریشه پوسیده شمارش شده و همچنین ریشه های هر کرت براساس مقیاس ‮‭1 9‬ از نظر مقاومت به بیماری ریزومانیا نمره دهی شدند. نتایج نشان داد که ترکیب (‮‭8738‬ I‮‭13‬ ‭* SB‬‮‭36‬‭) * F‬بهترین هیبرید در میان ‮‭14‬ هیبرید تولیدی بود که توانست حدود ‮‭90‬ درصد شاهد مقاوم خارجی محصول شکر تولید نماید اما هنوز به عنوان یک رقم جدید قابل معرفی نمی باشد. لذا پیشنهاد می گردد از پایه گرده افشان این هیبرید در برنامه های اصلاحی تکمیلی جهت ارتقا مقاومت و بهبود صفات کمی و کیفی استفاده شود. واژه های کلیدی:چغندرقند، هیبرید،ریزومانیا، پوسیدگی ریزوکتونیایی