بررسی امکان کنترل بیولوژیک بیماری پژمردگی فوزاریومی گوجه فرنگی با استفاده از قارچ های آنتاگونیست ‭Talaromyces flavus ‬و ‭Trichoderma harzianum ‬در شرایط گلخانه و مزرعه

پژمردگی فوزاریومی از مهم ترین بیماری های قارچی گوجه فرنگی محسوب می شود. با توجه به خاکزاد بودن عامل این بیماری ‭(Fusarium oxysporum f. sp. lycopersici)‬، کنترل آن به روش های شیمیایی به سهولت امکان پذیر نبوده و از مناسب ترین روش ها جهت کنترل آن، کنترل بیولوژیکی با استفاده از عوامل قارچی و باکتریایی آنتاگونیست خاکزی تلقی شده است. در این تحقیق، ابتدا به منظور کاربرد موثرترین تیمارهای متاثر از ‭Talaromyces flavus ‬و ‭Trichoderma harzianum ‬از لحاظ کنترل بیماری در شرایط مزرعه، انتخاب برترین جدایه های ‭T. flavus ‬و‭T. harzianum ‬از طریق بررسی های آزمایشگاهی و گل خانه ای انجام شد. در آزمایشگاه، اثرات بازدارندگی جدایه ها روی رشد عامل بیماری زا توسط سه مکانیسم میکوپارازیتیسم، تولید ترکیبات فرار و غیر فرار مطالعه شد و با محاسبه ی میانگین درصدهای بازدارندگی به دست آمده از مکانیسم های فوق، سه جدایه ی ‮‭33‬‭-T. flavus(TF-To-V-‬‮‭24‬، ‭TF-To-V ‬و ‮‭38‬‭-TF-To-U) ‬و سه جدایه ی2‭-T. harzianum(TH-To-V-‬1، ‭TH-To-V ‬و 8‭-TH-To-V) ‬بابیش ترین میزان بازدارندگی جهت کاربرد در گل خانه انتخاب گردید. بررسی گل خانه ای با استفاده از رقم حساس گوجه فرنگی (فلات) در قالب طرح آماری بلوک های کامل تصادفی و به صورت اسپلیت پلات با دو فاکتور اصلی (روش استفاده از جدایه های آنتاگونیست) در سه سطح شامل افزودن به خاک، آغشته سازی بذر و افزودن به خاک توام با آغشته سازی بذرو فرعی (جدایه های مختلف آنتاگونیست) در ده سطح شامل هر یک از شش جدایه فوق، جدایه موثر ‮‭29‬‭-TF-To-V‬، ترکیب تجاری تریکومیکس اچ. وی. شاهدسالم و شاهد آلوده در چهار تکرار انجام گرفت. بر اساس نتایج گلخانه ای، موثرترین تیمارها از لحاظ کنترل بیماری،جدایه های ‮‭29‬‭-TF-To-V ‬و‮‭38‬‭-TF-To-U ‬بودند که هر یک علاوه بر حالت توام افزودن به خاک و آغشته سازی بذر، به صورت افزودن به خاک به تنهایی نیز طی دو سال متوالی در مزرعه مورد ارزیابی قرار گرفتند. این بررسی در قالب طرح آماری بلوکه ای کامل تصادفی با پنج تیمار (چهار تیمار متاثر از جدایه های ‭T. flavus ‬و شاهد آلوده) و چهار تکرار انجام گرفت. نتایج بررسی های مزرعه ای نشان داد که به استثنای جدایه ‮‭29‬‭-TF-To-V ‬با روش افزودن به خاک تنها، سایر تیمارهای آنتاگونیست علاوه بر کاهش معنی دار درصد وقوع و درصد شدت بیماری، موجب افزودن معنی دار عملکرد نیز نسبت به شاهد شده اند. بنابراین، با توجه به کاربرد آسانتر جدایه های آنتاگونیست با روش افزودن به خاک تنها در مقایسه با افزودن به خاک توام با آغشته سازی بذر، میتوان با تکثیر انبوه زادمایه دربردارنده جدایه ‮‭38‬‭-TF-To-U ‬و افزودن آن به خاک مزارع گوجه فرنگی، کاهش وقوع بیماری پژمردگی فوزاریومی و افزایش عملکرد را تحقق بخشید. واژه های کلیدی: بیماری پژمردگی فوزاریومی، ‭Talaromyces flavus‬،‭Trichoderma harzianum‬، کنترل بیولوژیک و گوجه فرنگی