تعیین مقادیر مناسب نیتروژن در سیستم خاک ورزی مرسوم تحت شرایط مختلف رطوبتی برای زراعت گندم

به منظور بررسی اثرات تنش رطوبتی بر میزان نیتروژن مصرفی گندم در سیستم کشت خاک ورزی مرسوم، طی دو سال، با اجرای یک سیستم آبیاری بارانی تک شاخه و با استفاده از طرح آماری اسپلیت بلوک ، برهمکنش چهار سطح صفر، ،‮‭135 90‬ و ‮‭180‬ کیلوگرم در هکتار نیتروژن خالص در هکتار از منبع اوره و چهار میزان آب ‭(I‬،4I،3I،2I1 به ترتیب معادل ‮‭7460‬ ، ‮‭7110‬ ، ‮‭6700‬ و ‮‭6245‬ متر مکعب در هکتار با احتساب ‮‭285‬ میلیمتر میانگین بارندگی دو ساله در طول فصل رشد گندم) مطالعه شد. عملیات خاک ورزی توسط گاوآهن برگردان دار و دیسک انجام شد کاشت نیز توسط خطی کار صورت گرفت. نتایج دو ساله نشان داد که مقادیر مختلف آب مصرفی با تاثیر معنی دار بر اجزا عملکرد نظیر تعداد خوشه در متر مربع و وزن هزار دانه ‮‭01.0‬‭> P)) ‬موجب افزایش معنی دار (‮‭01.0‬‭> P) ‬عملکرد دانه، میزان پروتیین دانه، جذب کل نیتروژن، فسفر و پتاسیم شدند. در بین تیمارهای آبیاری بیشترین میانگین عملکرد دانه (‮‭7237‬ کیلوگرم در هکتار)، بیشترین میانگین جذب کل نیتروژن، فسفر، پتاسیم و همچنین بیشترین میزان پروتیین دانه از تیمار I1 بدست آمد. از لحاظ آماری نیز تفاوت معنی داری بین سطوح مختلف نیتروژن از لحاظ جذب کل سه عنصر نیتروژن، فسفر، پتاسیم توسط دانه و میزان پروتیین دانه مشاهده نشد اما در مقایسه با شاهد (عدم مصرف نیتروژن) اختلاف معنی داری داشتند. در بین تیمارهای نیتروژن بیشترین میزان عملکرد دانه به میزان ‮‭7158‬ کیلو گرم در هکتار از کاربرد ‮‭180‬ کیلوگرم در هکتار نیتروژن بدست آمد . در مجموع نتایج نشان داد که 1) تولید گندم به شدت وابسته به میزان آب مصرفی است و در هر سطحی از نیتروژن، تنش رطوبتی موجب کاهش عملکرد دانه گردید. 2) کمترین عملکرد دانه در حالی از تیمار N0I4 یعنی کاربرد کمترین مقدار آب و بدون مصرف نیتروژن به دست آمد که از لحاظ آماری با تیمار (بیشترین مقدار آب و بدون مصرف نیتروژن) در یک گروه آماری قرار داشتند به عبارت دیگر نیتروژن نقش مهمی در تولید گندم دارد. 3) میزان اثربخشی نیتروژن بستگی شدیدی به میزان آب آبیاری دارد به طوری که اگر آب عامل محدود کننده نباشد (تیمار I1)، مصرف نیتروژن از صفر تا سطح ‮‭180‬ کیلوگرم در هکتار میتواند عملکرد را به شدت از حدود ‮‭5/2‬ تن به نزدیک به ‮‭8/2‬ تن در هکتار یعنی 3 تن در هکتار افزایش دهد اما زمانی که آب عامل محدود کننده باشد(تیمار I4)، کاربرد ‮‭180‬ کیلوگرم در هکتار نیتروژن خالص عملکرد را از ‮‭4200‬ به ‮‭5800‬ کیلوگرم در هکتار یا تنها ‮‭1600‬ کیلوگرم در هکتار افزایش می دهد. 4 ) بالاترین میزان عملکرد دانه از تیمار I1N‮‭135‬ به دست امده ولی از لحاظ آماری این تیمار با تیمارهای I1N‮‭180‬ و I1N‮‭90‬ در یک گروه آماری قرار داشتند و در نهایت می توان تیمار I1N‮‭90‬ یا کاربرد ‮‭200‬ کیلوگرم در هکتار اوره توام با ‮‭7460‬ متر مکعب آب برای شرایط مشابه را به عنوان تیمار برتر انتخاب نمود. 5) به دلیل بارش نسبتا بالا در طول فصل رشد گندم در هر دو سال، اختلاف بین کل آب مصرفی در تیمارهای مختلف تفاوت زیاد نبود شاید اگر میزان بارندگی در طول فصل رشد کمتر بود و نتایج به گونه دیگری رقم میخورد. کلید واژه ها: آبیاری بارانی تک شاخه، تنش رطوبتی، گندم، نیتروژن