تعیین مقادیر مناسب نیتروژن در سیستم بی خاک ورزی تحت شرایط مختلف رطوبتی برای زراعت گندم

به منظور بررسی اثرات تنش رطوبتی بر میزان نیتروژن مصرفی گندم، در سامانه کشت بی خاک ورزی، با اجرای یک سیستم آبیاری بارانی تک شاخه و با استفاده از طرح آماری اسپلیت بلوک مرکب در مکان، برهمکنش چهار سطح صفر، ،‮‭135 90‬ و ‮‭180‬ کیلوگرم در هکتار نیتروژن خالص در هکتار از منبع اوره و چهار میزان آب ‭(I‬،4I،3I،2I1 به ترتیب معادل ‮‭7420‬ ، ‮‭6900‬ ، ‮‭6800‬ و ‮‭6290‬ متر مکعب در هکتار با احتساب ‮‭285‬ میلیمتر میانگین بارندگی دو ساله در طول دوره رشد گندم) مطالعه شد. در روش کشت، بی خاک ورزی قبل از کشت هیچ گونه عملیات خاک ورزی انجام نشد و عمل کشت با دستگاه مستقیم کار انجام گرفت. میانگین نتایج دو ساله این تحقیق نشان داد که مقادیر مختلف آب مصرفی با تاثیر معنی دار بر اجزا عملکرد نظیر تعداد خوشه در متر مربع ‮‭01.0‬‭> P)) ‬و وزن هزار دانه (‮‭05.0‬‭> P) ‬موجب افزایش معنی دار (‮‭01.0‬‭> P) ‬عملکرد دانه و میزان پروتیین دانه و افزایش معنی دار (‮‭05.0‬‭> P) ‬جذب کل نیتروژن و فسفر شدند. در بین تیمارهای آبیاری هر چند بیشترین میانگین عملکرد دانه به میزان ‮‭6226‬ کیلوگرم در هکتار از تیمار I1 بدست آمد. از لحاظ آماری، کاربرد نیتروژن با تاثیر معنی دار بر اجزا عملکرد، موجب افزایش معنی دار (‮‭01.0‬‭> P) ‬بر عملکرد دانه، ، میزان پروتیین دانه و میزان جذب کل نیتروژن، فسفر و پتاسیم دانه ها شدند. در بین تیمارهای نیتروژن بیشترین میزان عملکرد دانه به میزان ‮‭6623‬ کیلو گرم در هکتار از کاربرد ‮‭135‬ کیلوگرم در هکتار نیتروژن بدست آمد. کاربرد توام آب و نیتروژن نیز با تاثیر معنی دار (‮‭01.0‬‭> P) ‬بر تعداد خوشه در متر مربع موجب افزایش معنی دار (‮‭01.0‬‭> P) ‬عملکرد دانه شد. در مجموع نتایج نشان داد که 1) تولید گندم به شدت وابسته به میزان آب مصرفی است به طوری که در هر سطحی از نیتروژن، تنش رطوبتی موجب کاهش عملکرد دانه گردید. 2) کمترین عملکرد دانه از تیمار I4N0 (کاربرد کمترین مقدار آب و بدون مصرف نیتروژن) به دست آمد که از لحاظ آماری با تیمار I1N0 (بیشترین مقدار آب و بدون مصرف نیتروژن) در یک گروه آماری قرار داشت. این یلقته نشان داد که نیتروژن نقش مهمی در تولید گندم دارد. 3) میزان اثربخشی نیتروژن بستگی شدیدی به میزان آب آبیاری دارد به طوری که اگر آب عامل محدود کننده نبود ‭(I‬1)، مصرف نیتروژن از صفر تا سطح ‮‭135‬ کیلوگرم در هکتار عملکرد به شدت از 4 تن به نزدیک به 7 تن در هکتار افزایش یافت اما زمانی که آب عامل محدود کننده بود ( تیمارI4 ) کاربرد نیتروژن تاثیر چشمگیری همانند شرایط غیر تنش بر عملکرد نداشت. 4) بالاترین میزان عملکرد دانه (‮‭7208‬ کیلوگرم در هکتار) از تیمار I1N‮‭135‬ به دست امده ولی از لحاظ آماری این تیمار با تیمارهای I1N‮‭180‬ و I2N‮‭90‬ تفاوت معنی داری نداشت. در نهایت کاربرد ‮‭90‬ کیلوگرم در هکتار نیتروژن توام با ‮‭711‬ میلیمترآب برای شرایط مشابه توصیه نمود. 5) به دلیل بارش نسبتا بالا در طول فصل رشد گندم در هر دو سال، اختلاف بین کل آب مصرفی در تیمارهای مختلف تفاوت زیاد نبود شاید اگر میزان بارندگی در طول فصل رشد کمتر بود و نتایج متفاوت بود. کلید واژه ها: آبیاری بارانی تک شاخه، تنش رطوبتی، گندم، نیتروژن