بررسی پارت های بذری غلات گندم و جو در کرت های کنترلی استان زنجان

کرت های کنترلی با هدف بررسی خلوص بذری و بیماری های بذرزاد پارت های بذری تولیدی استان تشکیل می گردند. به منظور بررسی و تعیین میزان خلوص بذری ‮‭205‬پارت بذری از ارقام گندم و ‮‭21‬ پارت بذری جو در طبقات بذری مادری و گواهی شده، بررسی در آزمایشگاه و مزرعه تحقیقاتی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان ایستگاه تحقیقاتی خیرآباد در سال زراعی‮‭1390-1391‬ اجرا گردید. ارقام گندم در کرت های کنترلی به مساحت ‮‭24‬ مترمربع کشت شدند. ابتدا در کرت های کنترلی به صورت تصادفی تعداد ‮‭20‬ بوته انتخاب و علامت گذاری شدند و در مراحل مختلف رشد و نمو گیاه بر اساس مراحل رشد دهدهی زادکساز برخی از خصوصیات مرفولوژیکی و زراعی که کمتر تحت تاثیر شرایط محیطی قرار گرفته و منطبق بر دیسکریپتور اتحادیه بین المللی برای حفاظت از ارقام جدید گیاهی، یادداشت برداری انجام گرفت. سپس تجزیه های آماری مناسب بر روی داده های حاصل از یادداشت برداری با استفاده از نرم افزار ‭SAS ‬و روش های آماری چند متغیره انجام گرفت. نتایجنشاندادکهدرتجزیهایخوشهایبهروش‭ward ‬همهارقامموردمطالعهدرفاصله2اقلیدسیدر2کلاستر قرار گرفتند و تمام ارقام دیم و آبی در کلاسترهای جداگانه قرار گرفتند ارقام هما و سرداری که هر دو در طبقه مادری بودند به صورت نیمه آبی کشت شده بودند با ارقام آبی در یک گروه قرار گرفتند.همچنین در فاصله 1 اقلیدسی ارقام در3کلاستر مجزا قرار گرفتهاند. این گروه بندی مانند فاصله 2 اقلیدسی بود و فقط رقم پیشگام به صورت جداگانه از سایر ارقام آبی دیگر در یک گروه قرار گرفت. نتایج تجزیه عامل ها،صفات تحت بررسی در ارقام گندم را در عوامل سه گانه بصورت معنی دار یتفکیک نمود و فقط سه عامل در تحلیل اولیه مقادیر ویژه بزرگتر از یک را داشتند و ‮‭84/92‬ درصد تغییرپذیری در متغیرهای اصلی را نشاندادند. براساس این نتایج در بررسی های ارقام گندم صفات طول سنبله، طول ریشک با اسکور، تعداد سنبلچه در سنبله، تعداد بذر در سنبله، ارتفاع بوته و طول پدانکل، تعداد سایر ارقام، تعداد سایر محصولات و تعداد بیماری های بذرزاد بزرگتر ینبردار ویژه مثبت یا منفی(قدرمطلق) را با مولفه ها یاصلی نشان دادند. نتایج تجزیه کلاستر جو ارقام در 3 کلاسترمجزا قرار داد. کلاستر اول شامل ارقام ماکویی مادری و گواهی شده بود. کلاستر دوم شامل آبیدر مادری و آبیدر گواهی شده و سهند مادری است. رقم بهمن گواهی شده نیز به تنهایی در یک کلاستر جداگانه قرار گرفت. نتایج تجزیه عامل ها برای جو ‮‭91/43‬ درصدتغییرپذیری در متغیرهای اصلی را نشان دادند. عامل اول که دارای ضرایبب زرگو مثبت برای ارتفاع بوته،طول سنبله، طول ریشک و طول پدانکل بود. عامل دوم دارای ضرایب بزرگ و منفی برای صفت تعداد سایر ارقام و مثبت برای صفت سایر محصولات بود. در نتیجه توجه به صفات مرتبط با عملکرد باعث انتخاب ارقام مناسب در مزرعه و در نهایت باعث شناسایی مکان های مناسب تولید بذر می شود. واژه های کلیدی:کرت کنترلی، خلوص بذری، چندمتغیره، تجزیه خوشه ای، تجزیه به مولفه های اصلی