بررسی سازگاری و پایداری عملکرد ژنوتیپ های گندم نان در آزمایش های یکنواخت سراسری در شرایط دیم گرمسیری

اصلاح ژرم پلاسم سازگار یافته و متنوع میصتواند یک عنصر اصلی در تقویت سیاست پژوهشی برای کشاورزی پایدار باشد. برنامهصهای اصلاحی معمولا بر ارزیابی تظاهر موفق ژنوتیپ ها در مناطق و سال های مختلف بویژه در مراحل نهایی گزینش ارقام در محیط هدف تحت شرایط شیوع طبیعی تنشصهای خشکی و گرما، مبتنی هستند. در این تحقیق، تعداد ‮‭16‬ ژنوتیپ پیشرفته گندم نان در چهار ایستگاه گچساران، گنبد، خرم آباد و مغان در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار طی سه سال زراعی(‮‭1391-94‬) ارزیابی شدند. عملکرد دانه در هر سال از طریق تجزیه واریانس ساده مورد آزمون قرار گرفت. سپس بمنظور بررسی اثرات متقابل ژنوتیپا محیط بر روی داده های سه ساله در هر ایستگاه و همچنین تمام ایستگاه ها، تجزیه واریانس مرکب انجام شد. پایداری عملکرد دانه با استفاده از روش رتبهصبندی و ضریب تغییرات درون مکانی ارزیابی شد. نتایج حاصله نشان داد که اثر اصلی ژنوتیپ و اثرات متقابل سالا مکان و ژنوتیپا سالا مکان معنی دار بوده است. لاینصهای شماره ،‮‭13‬ ،‮‭10 11‬ و 7 که بیشترین میزان تولید دانه را داشتند بترتیب با تولید ،‮‭3263‬ ،‮‭3214 3218‬ و ‮‭3159‬ کیلوگرم در هکتار در کلاس مشترک با شاهد کریم(‮‭3187‬ کیلوگرم در هکتار) قرار گرفتند و دارای متوسط رتبه ‮‭5 1/0‬/،‮‭2/5 2‬ و 4 در مناطق و سالصهای مختلف بودند. لاین شماره ‮‭13‬ در ایستگاهصهای خرمص آباد، مغان گچساران و گنبد بترتیب متوسط رتبه ،1 ،‮‭9 2‬ و 7 را داشته است. هر چهار لاین از انحراف معیار رتبه و ضریب تغییرات درون مکانی کمی برخوردار بودهصاند. این لاینصها از نظر صفات مهم زراعی با رقم سازگار کریم قابل رقابت میصباشند. رقم کریم دارای متوسط رتبه ‮‭7/5‬ با ضریب تغییرات درون مکانی و انحراف معیار رتبه نسبتا زیادی بوده است. واژه های کلیدی :گندم، سازگاری، پایداری عملکرد، دیم گرمسیری، خشکی و گرما