بررسی تحمل به تنش خشکی در ژنوتیپ های نخود به منظورگزینش لاین های مقاوم به خشکی و پرمحصول

بهبود تحمل به خشکی یکی از اهداف چالش برانگیز در اصلاح نباتات است. توسعه فن آوری های غربالگری کارآمد و دسترسی به تنوع ژنتیکی برای صفات مرتبط با تحمل به خشکی از مهم ترین مراحل در این جهت است. سیستم های کشت نخود تا حد زیادی بصورت دیم هستند و خشکی انتهای فصل یک محدودیت بزرگ برای تولید آن به حساب می آید. در حال حاضر ارقام نخود متحمل به خشکی در دسترس، بسیار اندک هستند. هدف از این تحقیق انتخاب ژنوتیپ های مقاوم به تنش خشکی آخر فصل بوده که صفات مطلوب زراعی را نیز دارا باشند. در این تحقیق طی سال های ‮‭93‬-،‮‭1390‬ با تعداد ‮‭18‬ ژنوتیپ نخود، در دو آزمایش جداگانه در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در دو شرایط آبیاری تکمیلی و دیم، در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم گچساران کشت شدند. تجزیه مرکب واریانس طی دو سال نشان داد که تمام ژنوتیپ ها تفاوت بسیار معنی داری از نظر عملکرد در شرایط دیم‭(Ys) ‬و آبیاری تکمیلی‭(Yp) ‬با اکثر شاخص های شناسایی تحمل و حساسیت به خشکی نشان دادند. با توجه به عملکرد در شرایط دیم‭(Ys) ‬و آبیاری تکمیلی‭(Yp) ‬و بیشتر شاخص ها، ژنوتیپ های شماره ،5 ،‮‭7 6‬ و ‮‭17‬ به عنوان بهترین ژنوتیپ ها شناخته شدند و ژنوتیپ شماره ‮‭10‬ به عنوان ضعیف ترین ژنوتیپ انتخاب شد. در این تحقیق شاخص های ‭GMP‬، ‭MP‬، ‭STI‬، K1‭STI ‬و ‭YSI ‬با توجه به همبستگی مثبت و معنی داری که با عملکرد دو محیط و سایر شاخص ها، به جز ‭SSI‬، ‭TOL ‬و ‭GOL ‬داشتند، شاخص های مناسبی برای شناسایی ژنوتیپ های متحمل به تنش معرفی شدند. نتایج تجزیه به مولفه های اصلی نشان داد، دو مولفه اول، حدود ‮‭99‬ درصد تغییرات متغیرهای اولیه را توجیه کردند. مولفه اول با بیشترین توجیه از تغییرات، مولفه پتانسیل عملکرد و مولفه دوم، مولفه اندازه گیری تحمل به تنش نام گرفتند. واژگان کلیدی: آزاد، ژنوتیپ، بای پلات، شاخص های تحمل به خشکی، همبستگی، نخود کابلی.