ارایه مدل مدیریت جامع خطر و خسارت زمین لغزش در حوضه آبخیز دوآب صمصامی استان چهار محال بختیاری

زمین لغزش یکی از خطرات طبیعی است که همه ساله خسارات جانی و مالی گسترده ای را به همراه دارد. لذا شناسایی مناطق حساس به زمین لغزش و اولویت بندی آنها جهت ارایه برنامه مدیریت خسارت، در مقیاس آبخیز حایز اهمیت است. در این تحقیق کارآیی 3 مدل آماری: دومتغیره تراکم سطحی وزنی ‭AHP (‬مدل نیمه کمی)، رگرسیون چندمتغیره گام به گام و رگرسیون چندمتغیره لجستیک (مدل های کمی) در حوضه آبخیز دوآب صمصامی مورد مقایسه قرار گرفت تا براساس نقشه خطر زمین لغزش مدل برتر، نقشه خسارت و برنامه مدیریتی مناسب ارایه گردد. حوضه آبخیز دوآب صمصامی یکی از زیرحوضه های کارون و در استان چهارمحال و بختیاری واقع است. نقشه پراکنش زمین لغزش های منطقه با تفسیر استریوسکپی عکس های هوایی و بازدیدهای میدانی تهیه گردید و با توجه به دید کارشناسی و مرور منابع 9 عامل کلیدی و موثر شامل ارتفاع، شیب، جهت، سنگ شناسی، فاصله از گسل، فاصله از آبراهه، فاصله از جاده، کاربری اراضی و میزان بارش انتخاب گردید. همچنین پتانسیل خطر زمین لغزش با استفاده از سه مدل تهیه گردید. تفاوت بین کلاس های خطر مدل ها با آزمون کای اسکویر، میزان توافق نقشه های خطر با شاخص کاپا و ارزیابی صحت مدل ها با شاخص جمع کیفیت ‭(QS) ‬مقایسه گردید. نقشه خسارت با ترکیب نقشه های شدت خطر، فراوانی عناصر و درجه آسیب پذیری عناصر براساس معادله ریسک تهیه شد. عدد مدیریت با 4 معیار وزنی مساحت، تیپ، شدت خطر و خسارت محاسبه شد و برنامه مدیریت زمین لغزش نیز در 2 سناریوی حالت عادی (وضعیت فعلی) و بحرانی (وضعیت اضطراری) و در قالب 5 استراتژی مدیریتی: بدون برنامه مدیریتی، سازش با خسارت جزیی، سازش بدون تحمل خسارت، اجتناب از خطر و اقدامات کنترلی ارایه گردید. نتایج نشان داد که در همه مدل ها تفاوت فراوانی در سطح احتمال 1 درصد معنی دار بوده و تفکیک بالایی بین کلاس های خطر وجود دارد. و همچنین شاخص کاپا بین 1- تا ‮‭0/2‬ متغیر بوده که نماینده تطابق ناچیز بین آنها است. مدل آماری دومتغیره وزنی ‭AHP ‬با ‭QS ‬و ‭ROC ‬رابر با ‮‭0/87‬ و ‮‭0/914‬ به عنوان مدل برتر برای حوضه انتخاب گردید. ‮‭9/91‬ درصد از سطح حوضه مورد تحقیق در کلاس خسارت زیاد ‭(IV) ‬و ‮‭9/26‬ درصد در کلاس خسارت خیلی زیاد ‭(V) ‬قرار دارد. ‮‭54‬ درصد از حوضه در کلاس خسارت زیاد وخیلی زیاد خسارت ریالی واقع شد. در سناریوهای حالت عادی و بحرانی به ترتیب ‮‭19/81‬ و ‮‭24/45‬ درصد از سطح این حوضه آبخیز نیازمند برنامه مدیریتی اقدامات کنترلی، ‮‭12/96‬ و ‮‭17/05‬ درصد در محدوده اعمال برنامه مدیریتی اجتناب از خطر و ‮‭26/66‬ و ‮‭19/86‬ درصد در گزینه بدون برنامه قرار دارد. در 2 سناریو مدیریتی مقدار تفاوت فراوانی برنامه ها در سطح احتمال 1 درصد معنی دار است و تفکیک مناسبی بین کلاس های برنامه مدیریت زمین لغزش وجود دارد. شاخص کاپا بین نقشه های برنامه مدیریت دو سناریو حدود ‮‭0/51‬ است که نشان از %‮‭49‬ تفاوت بین نقشه های برنامه مدیریت دو سناریو دارد. انجام این تحقیق چند بعدی در مقیاس آبخیز در نوع خود جدید بوده که در صورت اجرا در مقیاس محلی و ناحیه ای می تواند به حل مسیله ناپایداری دامنه ها و توسعه پایداری حوضه کمک نماید. واژه های کلیدی: پهنه بندی خطر زمین لغزش، مدل های کمی و نیمه کمی، آسیب پذیری و خسارت، برنامه مدیریت، حوضه آبخیز دوآب صمصامی.