بررسی تاثیر شوری بر رشد نهال های گیاه جتروفا و تعیین میزان تحمل به شوری آن

شوری در زمینهای کشاورزی آبی عامل اصلی محدود کننده است و در مناطق خشک و نیمه خشک به علت کمبود بارندگی، تبخیر و تعرق زیاد به دلیل دمای بالا و رطوبت نسبی کم سبب حاد شدن مسیله شوری است. با افزایش شوری بررسی مقاومت به شوری گیاهان مختلف و سازگاری آنها در زمینهای شور موضوع بسیاری از تحقیقات در این مناطق است. جتروفا ‭(Jatropha curcas) ‬یکی از گیاهانی است که از روغن موجود در بذر آن بیودیزل تولید کرده و مورد توجه قرار گرفته است. در ایران تحقیقات زیادی در مورد این گیاه انجام نشده و موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور طرح جامعی را در مورد موضوعات مختلف این گیاه تصویب و اجرا کرده که یکی از این پروژه ها بررسی مقاومت به شوری این گیاه بوده است. در این راستا بذرها جتروفا از کشور مالزی وارد شد و در سینی های کاشت با بستر ماسه کشت شدند. نهال های ‮‭10‬ سانتی متری به گلدانهای دو لیتری منتقل شد و مرتب آبیاری شده و پس از گذشت ‮‭132‬ روز از زمان کاشت، زمانی که ارتفاع نهال ها به حدود ‮‭25‬ سانتی متر رسید، تیمارهای شوری اعمال شد. تیمارهای شوری شامل ،‮‭50‬ ،‮‭150 100‬و ‮‭200‬ میلی مولار نمک کلرور سدیم و یک تیمار شاهد بود که به صورت آبیاری اعمال شدند. آزمایش به صورت کاملا تصادفی به اجرا در آمد و هر تیمار شامل ‮‭20‬ نهال بود. طول و قطر هر نهال قبل از اعمال تیمارها اندازه گیری و یادداشت شد. پس از اعمال تیمارهای شوری، این صفات هر دو هفته یک بار اندازه گیری می شدند. شش هفته پس از اعمال تیمارها، تعداد پنج نهال از خاک خارج شده و وزن ریشه و برگ، طول و قطر ساقه، تعداد برگ و سطح برگ آنها اندازه گیری شد. اندامهای هر نهال جداگانه در آون در دمای ‮‭70‬ درجه سانتی گراد خشک شده و وزن خشک آنها یادداشت گردید. جوانه زنی بذرها جتروفا از روز ششم شروع شد و تا ‮‭34‬ روز ادامه داشت. ‮‭50‬ درصد بذرها ‮‭10‬ روز پس از کاشت و ‮‭50‬ درصد بقیه به تدریج تا ‮‭34‬ روز جوانه زدند. در مجموع ‮‭20‬% بذرها کاشته شده جوانه زد. شوری رشد طولی و قطری نهال های جتروفا را کاهش داده است. در شوری ‮‭100‬ میلی مولار رشد قطری متوقف شد. سایر صفات اندازه گیری شده شامل وزن خشک ساقه، وزن خشک ریشه، وزن خشک برگ، تعداد و سطح برگ هم در اثر شوری کاهش داشتند. با افزایش شوری میزان کاهش همه این صفات زیاد شده است. کاهش وزن خشک ساقه، وزن خشک برگ، وزن خشک ریشه، تعداد برگ و سطح برگ در نهال های تیمار ‮‭50‬ میلی مولار نسبت به شاهد به ترتیب ،‮‭41‬ ،‮‭72‬ ،‮‭50 45‬ و ‮‭65‬ درصد بوده است. وزن خشک برگ بیشترین کاهش را در اثر شوری در ‮‭50‬ میلی مولار داشته است. کاهش وزن خشک برگ در شوری ‮‭200‬ میلی مولار به ‮‭84‬ درصد می رسد. در این آزمایش کل زی توده نهال های جتروفا شامل مجموع وزن خشک برگ، ساقه و ریشه در تیمارهای ،‮‭50‬ ،‮‭150 100‬ و ‮‭200‬ میلی مولار در مقایسه با شاهد به ترتیب ،‮‭50‬ ،‮‭35 36‬ و ‮‭28‬ درصد بوده است. با توجه به نتایج بدست آمده از این آزمایش و سایر تحقیقات انجام شده می توان گفت اگر چه همانند بسیاری از گونه های گیاهی، شوری رشد جتروفا را کاهش داده ولی میزان کاهش و زنده مانی نهال ها پس از شش هفته اعمال شوری بیانگر تحمل به شوری این گونه بوده و می توان آن را جزو گونه های نسبتا متحمل دانست. کلمات کلیدی: جتروفا، نمک کلرور سدیم، بیودیزل، تحمل شوری