بررسی میزان آلودگی ژنوتیپ های مختلف گل محمدی ‭(Rosa damascena Mill.) ‬به آفات مهم آن در مناطق مختلف کشور (خراسان رضوی)

گل محمدی ‭( Rosa damascena Mill.) ‬یکی از مهمترین گیاهان دارویی و زینتی در استان خراسان رضوی می باشد. شته گل سرخ‭Macrosiphum rosae L.) )‬، زنجرک گلسرخیان ‭(rosae L. Edwardsiana) ‬و سوسک شاخک بلند رزاسه ‭( Ospheranteria coerulescens Red.) ‬از مهمترین عوامل خسارتزای گل محمدی در استان خراسان رضوی می باشند. این آفات هر ساله خسارت زیادی به گل محمدی وارد می کنند. در طی سالهای ‮‭1389-1393‬ میزان آلودگی ‮‭40‬ ژنوتیپ مختلف گل محمدی به این آفات مهم در شرایط طبیعی در مزرعه گل محمدی ایستگاه طرق مشهد مورد بررسی قرار گرفت. بررسی های صحرایی روی ‮‭40‬ ژنوتیپ گل محمدی که در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در مزرعه تحقیقاتی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی کاشته شده اند، صورت گرفت. نمونه برداری های صحرایی از شته گل سرخ و زنجرک گلسرخیان با شمارش تعداد این حشرات در واحد برگ مرکب، با شمارش تعداد شته گل سرخ و زنجرک گلسرخیان در ‮‭10-15‬ سانتیمتری انتها شاخه با استفاده از روش ضربه ای انجام شد. تعداد شاخه های آلوده به لارو سوسک شاخک بلند رزاسه در ژنوتیپ های مختلف شمارش و ثبت گردید. تجزیه آماری داده ها ی حاصل از نمونه برداری با استفاده از روش ضربه ای، تفاوت معنی داری را در سطح 5% بین ژنوتیپ های مختلف از نظر تراکم شته گل سرخ نشان داد. همچنین بیشترین تراکم جمعیت این آفت در قسمت مرکزی بوته ها بود. بیشترین تراکم شته گل سرخ روی ژنوتیپ های ،‮‭19 6 11 5 25‬، ، ‭M ‬و ‮‭26‬ و کمترین میزان آن روی ژنوتیپ های ،‮‭22‬ ،‮‭18 27‬ و 3 بود. در نتیجه ژنوتیپ های ‮‭25‬ با منشا گیلان و 5 ‭M ‬با منشا اصفهان 5 ، ‮‭19‬ با منشا کردستان، 6 با منشا ایلام، ‮‭11‬ با منشا خوزستان و ‮‭26‬ با منشا لرستان بعنوان ژنوتیپ های حساس و ژنوتیپ های ،‮‭22‬ ،‮‭18 27‬ و 3 به ترتیب با منشا کهکیلویه و بویر احمد، خراسان جنوبی، قزوین و اردبیل را می توان به عنوان ژنوتیپ های مقاوم به شته گل سرخ معرفی نمود. میانگین تخم های گذاشته شده زنجرک گلسرخیان روی ژنوتیپ های مختلف در شرایط مزرعه ای، تفاوت معنی داری را در سطح 5% نشان داد. بیشترین تخم ریزی زمستانه زنجرک گلسرخیان روی ژنوتیپ 2 با منشا آذربایجان غربی و کمترین میزان آن روی ژنوتیپ های ‮‭27‬ و ‮‭20‬ به ترتیب با منشا خراسان جنوبی و کرمان بود. در نتیجه ژنوتیپ 2 را می توان به عنوان ژنوتیپ حساس و ژنوتیپ های ‮‭27‬ و ‮‭20‬ را به عنوان ژنوتیپ های مقاوم به زنجرک گلسرخیان معرفی نمود. میانگین تخم های گذاشته شده سوسک شاخک بلند رزاسه روی ژنوتیپ های مختلف در شرایط مزرعه ای، تفاوت معنی داری را در سطح 5% نشان داد. بیشترین تخم گذاشته شده روی ژنوتیپ ‮‭10‬ با منشا قم و کمترین میزان تخم گذاشته شده روی ژنوتیپ های ‮‭27‬ با منشا خراسان جنوبی بود. در نتیجه ژنوتیپ ‮‭10‬ را می توان به عنوان ژنوتیپ حساس و ژنوتیپ ‮‭27‬ به عنوان ژنوتیپ مقاوم سوسک شاخک بلند رزاسه معرفی نمود. تجزیه آماری داده ها تفاوت معنی داری را در سطح 5 درصد بین ژنوتیپ ها، از نظر میزان آلودگی آنها به لاروهای سوسک شاخک بلند رزاسه نشان داد. بیشترین میزان آلودگی روی ژنوتیپ های 3 و 7 به ترتیب با منشا اردبیل و تهران و کمترین میزان آلودگی روی ژنوتیپ ‮‭15‬ با منشا بلوچستان ثبت گردید. در نتیجه که ژنوتیپ های 3 و 7 را می توان به عنوان ژنوتیپ حساس و ژنوتیپ ‮‭15‬ را می توان به عنوان ژنوتیپ مقاوم به سوسک شاخک بلند رزاسه معرفی نمود. در مجموع ژنوتیپ های،‮‭22‬ ،‮‭18 27‬ و 3 بعنوان ژنوتیپ های مقاوم به شته گل سرخ، همچنین ژنوتیپ های‮‭27‬ و ‮‭20‬ بعنوان ژنوتیپ های مقاوم به زنجرک گلسرخیان و ژنوتیپ های ‮‭27‬ و ‮‭15‬ بعنوان ژنوتیپ مقاوم به سوسک شاخک بلند رزاسه معرفی شدند. این ژنوتیپ ها جهت توسعه کشت گل محمدی در استان به بهره برداران و بخش های اجرایی توصیه می گردند. شکارگرهای شته گل سرخ متعلق به خانواده های‭Coccinellidae ‬و ‭Chrysopidae ‬بودند. تجزیه آماری داده ها تفاوت معنی داری را در سطح 5 درصد بین ژنوتیپ ها، از نظر تراکم جمعیت حشرات کامل کفشدوزک های شکارگر نشان داد. بیشترین تراکم جمعیت حشرات کامل کفشدوزک های شکارگر بر روی ژنوتیپ ‮‭10‬ با منشا قم و کمترین میزان آن روی ژنوتیپ های 6 با منشا ایلام بود. کلید واژه ها گل محمدی، شته گل سرخ، زنجرک گلسرخیان، سوسک شاخک بلند رزاسه، ژنوتیپ، دشمنان طبیعی و خراسان رضوی.