ارزیابی جمعیت های مهمترین گندمیان علوفه ای چند ساله در مناطق مختلف رویشی کشور

در حال حاضر مهمترین تهدیدات منابع طبیعی کشور کاهش درصد پوشش گیاهی، چرای بی رویه و سه برابر بیش از ظرفیت مراتع، تبدیل مراتع به اراضی دیم کم بازده و یا رها شده و نهایتا افزایش فرسایش خاک و روان شدن آبهای سطحی می باشد. تنها راه برون رفت از این شرایط بهبود درصد پوشش گیاهی با استفاده از گونه های سازگار در عرصه های طبیعی می باشد. برای این منظور آزمایشی با هدف ارزیابی جمعیت های مهمترین گندمیان علوفه ای چند ساله جهت انتخاب بهترین اکسشن ها از سال ‮‭1389‬ تا ‮‭1393‬ در ایستگاه سیساب در استان خراسان شمالی اجرا شد. چهار گونه از ‮‭62‬ جمعیت شامل ‭Agropyron pectiniforme (‬‮‭10‬) ، ‭Elymus hispidus (var: podperae‬، ‭intermedium‬، ‭trichophorum) (‬‮‭14‬) ، ‭Agropyron cristatum (‬9) ، (‮‭29‬‭) Secale montanum ‬مورد مطالعه قرار گرفت. بذور مورد مطالعه از مناطق مختلف خراسان بزرگ جمع آوری شده و یا از بانک ژن موسسه تهیه گردیده است. ابتدا درصد قوه نامیه بذور اندازه گیری شده و سپس اقدام به کشت گلدانی شد و بصورت نشایی در فروردین ‮‭90‬ به زمین اصلی منتقل شده و ارزیابی خصوصیات مرفولوژیکی و عملکرد ماده خشک مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج تجزیه واریانس نشان دادکه اختلاف درون جمعیت ها برای گونه ‭Elymus hispidus ‬در سه سال متوالی برای صفات ارتفاع بوته، قطر تاج پوشش، ویگور ظاهری و عملکرد ماده خشک علوفه از نظر آماری (‮‭01.0‬‭> P) ‬بود و برای دو گونه دیگر در دو سال آخر تفاوت کمتری بین جمعیت های درون گونه دیده شد. متوسط عملکرد علوفه خشک تولیدی در جمعیت های این سه گونه ‭Elymus hispidus ‬، ‭Agropyron cristatum ‬و ‭Agropyron pectiniforme ‬به ترتیب ،‮‭113 150‬ و 6 کیلوگرم در هکتار در سال اول و ،‮‭1084 794‬ و ‮‭237‬ کیلوگرم در هکتار در سال دوم و ،‮‭2146 1358‬ و ‮‭1365‬ کیلوگرم در هکتار در سال سوم اندازه گیری شد و بالاترین تجمع ماده خشک پس از سپری کردن فصل سرما در سال ‮‭91‬ در این سه گونه به نرنیب ،‮‭744 200‬ و ‮‭127‬ کیلوگرم در هکتار بود. بالاترین زاد آوری از طریق بذر در گونه چاودار کوهی ‭Secale montanum ‬دیده شد. بر غم عملکرد کمتر گونه ‭Agropyron pectiniforme ‬نسبت به دو گونه دیگر ولی پایداری تولید (کمترین واریانس) در این گونه نسبت به دوگونه دیگر مشاهده شد. نتایج این آزمایش پیشنهاد می کند که مدیریت سال اول گراسهای پایا به جهت استقرار کامل و ریشه دوانی هر چه بیشتر این گیاهان ضروری است. گونه ‭Elymus hispidus ‬از بارندگیهای ابتدای فصل بهار بیشتر استفاده کرده و گونه ‭Agropyron cristatum ‬از بارندگیهای خرداد ماه بیشترین بهره را بردند. بهترین اکسشن های انتخابی از گونه ‭Agropyron cristatum ‬جمعیت های ،‮‭319 312‬ و ‮‭320‬ بوده و از گونه ‭Elymus hispidus ‬جمعیت های ،‮‭204 201‬ و ‮‭230‬ بوده و از گونه ‭Agropyron pectiniforme ‬جمعیت های ‮‭301‬ و ‮‭307‬ می باشند. اکسشن های انتخابی می توانند در فرآیند اصلاحی جهت تولید علوفه در مناطق خشک و نیمه خشک قرار گیرند. همچنین می توانند جهت تولید بذر اکسشن های برتر از این توده ها استفاده کرد. کلمات کلیدی: گونه های سازگار، گندمیان، اکسشن، تجمع ماده خشک