بررسی آزمایشگاهی اثر پوشش درختی و درختچه ای بر فرسایش و رسوب در بستر مسیل ها

مدیریت، حفاظت و بهره برداری رودخانه ها، آبراهه ها و کانالهای آبیاری دارای پوشش گیاهی از اهمیت زیادی برخوردار است. پوشش گیاهی در کانالهای آبیاری به عنوان یک محدودیت که ظرفیت انتقال را کاهش و رسوب گیری را افزایش و در رودخانه های منتهی به سدهای مخزنی به عنوان یک فرصت و افزاینده راندمان تله اندازی و رسوب گیری تلقی می شود. در این مطالعه اثر تراکم های مختلف پوشش گیاهی روی تله اندازی رسوب و فرسایش که با تغییرات فرم بستر در آبراهه ها همراه است مورد بررسی قرار گرفت. این پژوهش در آزمایشگاه هیدرولیک پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری و در یک فلوم آزمایشگاهی شیب پذیر به طول هفت متر و عرض ‮‭25‬ سانتی متر با پوشش گیاهی درختچه ای مصنوعی به ارتفاع هفت سانتی متر مستقر در بستر ، تراکم پوشش ‮‭12‬، ‮‭25‬ و ‮‭50‬ درصد، و در دو مرحله الف: برای بررسی تله اندازی رسوب دبی های چهار، شش و هشت لیتر بر ثانیه، در شیب های دو، چهار و شش در هزار و با تزریق ‮‭400‬ گرم رسوب در دقیقه انجام شد. بیشترین راندمان تله اندازی رسوب در تراکم پوشش گیاهی %‮‭50‬ و با کمترین دبی (4 لیتر بر ثانیه)، ‮‭22.96‬ % بدست آمد. نتایج نشان می دهد که با افزایش دبی و شیب، راندمان تله اندازی کاهش و با افزایش تراکم پوشش گیاهی راندمان افزایش یافته است. در ادامه ارتباط نسبت دبی ورودی رسوب به خروجی، عدد فرود، شیب و تراکم پوشش گیاهی با راندمان تله اندازی بررسی شده است. ب: برای بررسی تغییرات فرم بستر در همین فلوم و برقراری جریان در سه دبی (،‮‭5 3‬ و 7 لیتر بر ثانیه)، سه تراکم (،‮‭25 50‬ و ‮‭12‬ درصد) و در سه شیب (یک، سه و پنج در هزار) در شرایط مستغرق مورد بررسی قرار گرفت. در این قسمت با استفاده از دادهصهای اندازه گیری شده ارتفاع سطح آب، سرعت جریان و تراز بستر، نمودارهای مربوط به اختلاف بستر و سطح آب رسم و در شرایط مختلف مقایسه گردید. همچنین براساس رابطه پیوستگی مقدار افت انرژی و سپس ضریب زبری مانینگ محاسبه شد. با آنالیز ابعادی و تعیین اعداد بدون بعد رابطه ضریب زبری با اعداد بدون بعد مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت. در نهایت رابطه ریاضی برای تخمین ضریب زبری به صورت تابعی از نسبت استغراق ارایه شد. تغییرات فرم بستر در رودخانه ها به علت وجود پوشش گیاهی زیاد میصشود. توجه به موضوع فرسایش، کنترل و مدیریت آن از رودخانه از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد. واژگان کلیدی : تله اندازی رسوب ، تراکم پوشش گیاهی ، رسوب، آبشستگی، تغییر فرم