گزار ش معرفی لاین جدید تریتیکاله ‭15-82-ET ‬با پتانسیل عملکرد بالا مناسب کاشت در اراضی مناسب و کم بازده مناطق معتدل و معتدل سرد خراسان

لاین ‮‭82-15‬‭-ET ‬در سال زراعی ‮‭1379-80‬ در قالب سی و دومین آزمایش بین المللی خزانه مشاهده ای تریتیکاله‮‭32‬‭th ITSN (International Triticale Screening Nursery) ‬دریافتی از مرکز بین المللی تحقیقات ذرت و گندم (سیمیت) با عنوان آزمایشات بین المللی مقایسه عملکرد تریتیکاله با شماره کرت ‮‭186‬در کنار دیگر لاین های بین المللی و شاهد (جوانیلو ‮‭92‬) در ایستگاه های تحقیقاتی کرج و مشهد مورد ارزیابی قرار گرفت و با میانگین عملکرد دانه ‮‭8411‬ کیلوگرم در هکتار در مقابل شاهد (جوانیلو ‮‭92‬) با عملکرد دانه ‮‭7809‬ کیلوگرم در هکتار برای ارزیابی در آزمایش مقدماتی مقایسه عملکرد لاین ها و ارقام تریتیکاله در سال بعد انتخاب شد. این لاین انتخابی در سال زراعی ‮‭1380-81‬ با شماره کرت ‮‭98‬ در آزمایش مقدماتی یکنواخت ‭(PRTYT) ‬در ایستگاه های تحقیقاتی کرج، مشهد، بیرجند، مغان و زابل بررسی شد و با میانگین عملکرد دانه ‮‭6740‬ کیلوگرم در هکتار در مقابل عملکرد دانه شاهد تریتیکاله (جوانیلو ‮‭92‬) و شاهد گندم نان مرودشت به ترتیب با میانگین ‮‭5206‬ و ‮‭4948‬ کیلوگرم در هکتار از برتری عملکرد برخوردار بود و جهت ادامه بررسی ها انتخاب شد و در سال زراعی ‮‭1381-82‬ با شماره کرت ‮‭11‬ در آزمایش پیشرفته یکنواخت مقایسه عملکرد دانه لاین ها و ارقام تریتیکاله ‭(ARTYT) ‬در ایستگاه های تحقیقاتی مشهد و بیرجند مورد ارزیابی دقیق قرار گرفت. نتایج نشان داد عملکرد دانه لاین ‮‭82-15‬‭-ET ‬معادل ‮‭8383‬ کیلوگرم در هکتار در مقابل عملکرد دانه شاهد تریتیکاله (جوانیلو ‮‭92‬) و شاهد گندم نان مرودشت به ترتیب با میانگین عملکرد ‮‭6011‬ و ‮‭5544‬ کیلوگرم در هکتار از برتری معنی داری برخوردار بود و به ترتیب ‮‭39/5‬ درصد نسبت به شاهد جوانیلو ‮‭92‬ و ‮‭51/2‬ درصد نسبت به گندم نان مرودشت برتری عملکرد نشان داد و با وجود این برتری برای بررسی نهایی و تعیین سازگاری و پایداری عملکرد در آزمایشات سازگاری مقایسه عملکرد لاین های امید بخش تریتیکاله گزینش گردید. در نهایت در دو سال زراعی ‮‭1382-83‬ و ‮‭1383-84‬ آخرین مرحله ارزیابی لاین مذکور در کنار دیگر لاین های امید بخش تریتیکاله در قالب آزمایش یکنواخت سازگاری مقایسه عملکرد دانه لاین ها و ارقام تریتیکاله با کد ‮‭82‬‭-ERTYT ‬در دو ایستگاه تحقیقاتی مشهد و بیرجند با شماره کرت ‮‭15‬ انجام شد. لاین ‮‭82-15‬‭-ET ‬با میانگین عملکرد ‮‭7233‬ کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد دانه را در طی دو سال اجرای آزمایش و در هر دو مکان به خود اختصاص داد. میانگین عملکرد دانه شاهدها به ترتیب برای شاهد تریتیکاله (رقم جوانیلو ‮‭92‬) برابر ‮‭6203‬ و شاهد گندم (رقم مرودشت) ‮‭5664‬ کیلوگرم در هکتار بود. عملکرد دانه لاین ‮‭82-15‬‭-ET ‬نسبت به شاهد جوانیلو ‮‭92‬ معادل ‮‭16/6‬% و نسبت به گندم مرودشت ‮‭27/7‬% برتری داشت. در طی این بررسی ها مقاومت این لاین نسبت به بیماری های مهم و رایج گندم از جمله زنگ زرد، در ایستگاه های کرج و مشهد مورد مطالعه قرار گرفت و مصونیت آن نسبت به این بیماری تایید شد. این در حالی است که در مورد لاین زراعی رایج (جوانیلو ‮‭92‬) علایم آلودگی به زنگ زرد ‮‭20‬‭MR ‬تا ‮‭40‬‭MR ‬به ثبت رسیده است. از نظر خصوصیات کیفی دانه نتایج حاصله نشان داد، میانگین درصد پروتیین دانه لاین ‮‭82-15‬‭-ET ‬حدود ‮‭11‬% دارای گلوتن سیال و عدد زلنی آن حدود ‮‭29‬ بود. البته با توجه به خصوصیات کیفی دانه تریتیکاله و عدم امکان موفق تهیه نان از آرد خالص این محصول، در ردیف گیاهان علوفه ای قرار گرفته است و برای تغذیه دام و طیور مناسبت دارد. از آنجاییکه این لاین تریتیکاله اولین لاین پیشنهادی برای معرفی و نامگذاری در کشور می باشد و از پتانسیل عملکرد دانه بالا برخوردار می باشد نسبت به برخی از نقطه ضعف های رقم تجاری موجود این محصول یعنی جوانیلو ‮‭92‬ برتری نشان داد. حساسیت نسبی به خوابیدگی و چروکیدگی دانه از نقاط ضعف لاین رایج تریتیکاله (جوانیلو ‮‭92‬) می باشد که در رقم جدید مرتفع شده است. بنابراین با در نظر گرفتن مجموعه این صفات و خصوصیات لاین ‮‭82-15‬‭-ET ‬برای کاشت در مناطق معتدل و معتدل سرد خراسان و مناطق مشابه آن در سطح کشور پیشنهاد می شود.