ارزیابی مقاومت نسبی ارقام و توده های بومی کنجد به بیماری پژمردگی فوزاریومی

کنجد به عنوان یک گیاه روغنی در منطقه جنوب استان کرمان به عنوان زراعت دوم (کشت تابستانه) در تناوب با محصولات جالیزی و غلات (گندم و جو) قرارگرفته و در توسعه کشاورزی پایدار منطقه اهمیت بسزایی دارد. یکی از عوامل محدودکننده کشت کنجد، بیماری پژمردگی فوزاریومی با عامل ‭Fusarium oxysporum f. sp. sesami ‬است. موثرترین و مطمین ترین روش کنترل و کاهش خسارت بیمارهای خاک زاد استفاده از ارقام مقاوم و متحمل است. در این تحقیق، مقاومت نسبی ‮‭24‬ ژنوتیپ کنجد شامل ارقام تجاری و توده های بومی کنجد در برابر قارچ فوزاریوم در شرایط مختلف گلخانه، میکرو پلات و شرایط مزرعه با آلودگی طبیعی مورد ارزیابی قرار گرفت. مایه زنی در شرایط گلخانه با روش غوطه ورسازی ریشه گیاه چه یک ماهه در سوسپانسیون اسپور با غلظت ‮‭106‬ اسپور در میلی لیتر و در شرایط میکرو پلات یک ماه پس از کاشت به صورت ریختن پودر ذرت قارچ به میزان 5 گرم برای هر ردیف شامل ‮‭10‬ بوته در پای بوته ها انجام گردید. رطوبت لازم با آبیاری تامین و شاهد با آب مقطر مایه زنی شد. بررسی های مزرعه ای به صورت کاشت ارقام موردنظر در مزرعه دارای سابقه آلودگی و در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار انجام پذیرفت. بروز علایم بیماری هفتگی بررسی و داده ها مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. نتایج آزمایش ها گلخانه ای و میکرو پلات نشان داد در شرایط مایه زنی مصنوعی، هیچ کدام از ارقام کنجد مورداستفاده در این تحقیق در برابر قارچ فوزاریوم عامل بیماری پژمردگی آوندی کنجد، ایمن نمی باشند. درصد آلودگی ژنوتیپ ها به بیماری فوزاریومی کنجد در شرایط گلخانه از ‮‭8.42‬ تا ‮‭100‬ درصد، در شرایط میکرو پلات از ‮‭1.4‬ درصد تا ‮‭1.45‬ و در شرایط طبیعی مزرعه از ‮‭4.1‬ تا ‮‭4.4‬ درصد متغیر نشان داد. متوسط درصد آلودگی ارقام کنجد در شرایط گلخانه، میکرو پلات و مزرعه به ترتیب ‮‭76‬.،‮‭77.13 11‬ و ‮‭39.2‬ درصد محاسبه گردید. بر اساس میانگین سه روش، هیچ کدام از ژنوتیپ های کنجد در طبقه ایمن و مقاوم قرار نگرفتند. ارقام ‮‭10-82‬‭-Jl-‬‮‭82-2‬، ‭Jl‬، یکتا، داراب ،‮‭14‬ داراب،‮‭5-82 1‬‭-Jl ‬و ‮‭11-82‬ ‭-Jl ‬در طبقه حساسیت متوسط و بقیه ارقام در طبقه حساس قرار گرفتند. واژه های کلیدی: کنجد، پژمردگی، فوزاریوم، توده بومی جیرفت و مقاومت