منطقه بندی اقلیمی ایران بر اساس تغییرات زمانی و مکانی بارش و دما و بهره گیری از روشهای چند متغیر ه

در این پژوهش از داده های بارش و میانگین دمای ماهانه ‮‭155‬ ایستگاه همدیدی پراکنده در سطح کشور در دوره آماری ‮‭1990‬ تا ‮‭2014‬ برای بررسی تغییرات مکانی بارش و دما در ایران استفاده شد. با استفاده از آرایه ‭S ‬تحلیل مولفه های اصلی بر روی ماتریس بارش ماهانه ایستگاههای مورد مطالعه، تعداد 5 مولفه اول برای مطالعه بیشتر انتخاب و به روش وریمکس چرخانده شدند و سپس با استفاد از قانون بیشترین مقدار بارگویه، پنج منطقه همگن بارشی با نامهای منطقه بارشی خزری، منطقه بارشی شمال غربی، منطقه بارشی غربی، منطقه بارشی مرکزی-شرقی و منطقه بارشی مرکزی-شمال شرقی برای ایران شناسایی شد. برای شناسایی رژیم های بارشی و دمایی کشور نیز از آرایه ‭T ‬تحلیل مولفه های اصلی در کنار روش خوشه بندی وارد استفاده شد. با انجام آرایه ‭T ‬تحلیل مولفه های اصلی بر روی ماتریس درصد میانگین بارش ماهانه ایستگاههای مورد مطالعه در دوره آماری‮‭1990‬ تا ،‮‭2014‬ تعداد 5 مولفه اول انتخاب و با انجام خوشه بندی به روش وارد بر روی ماتریس نمره استاندارد مولفه های انتخابی ایستگاههای مورد مطالعه به 5 رژیم بارشی خزری، رژیم بارشی شمال غربی، رژیم بارشی مکران-البرز، رژیم بارشی جنوب-جنوب غربی و رژیم بارشی اصلی ایران گروه بندی شدند. با استفاده از همین روش، یعنی انجام آرایه ‭T ‬تحلیل مولفه های اصلی بر روی ماتریس میانگین دمای ماهانه ایستگاههای مورد استفاده در دوره آماری‮‭1990‬ تا ،‮‭2014‬ تعداد 3 مولفه اول برای مطالعه بیشتر انتخاب و سپس با انجام خوشه بندی به روش وارد بر روی ماتریس نمره استاندارد مولفه های انتخابی، ایستگاههای مورد مطالعه به 6 منطقه همگن دمایی با عنوان رژیم دمایی کوهستانی، رژیم دمایی کوهستانی مرتفع، رژیم دمایی دشتی، رژیم دمایی خوزستانی، رژیم دمایی ساحلی خزری، و رژیم دمایی ساحلی جنوبی گروه بندی شدند. با استفاده از میانگین بارش و دمای ماهانه ‮‭155‬ ایستگاه همدیدی کشور در دوره ‮‭2014-1990‬ نقشه اقلیمی ایران به روش کوپن-گایگر نیز تهیه شد. همچنین با استفاده از داده های دمای ماهانه ‭CRU ‬و بارش ماهانه ‭GPCC ‬نقشه اقلیمی ایران برای چهار دوره ‮‭25‬ ساله ‮‭1901‬-،‮‭1926 1925‬-،‮‭1975-1951 1950‬ و ‮‭2000-1976‬ تهیه و با یکدیگر مقایسه شد. نتیجه نشان داد که از ‮‭31‬ گروه اقلیمی کوپن-گایگر 9 مورد آن در ایران وجود دارد. مقایسه نقشه دورهصهای مختلف نیز نشان داد که گروه های اقلیمی موجود در ایران در گذشته ‮‭11‬ مورد بوده است که دو مورد از آنها بر اثر تغییرات اقلیمی ناپدید و جای خود را به گروه اقلیمی دیگری دادهصاند. واژگان کلیدی: منطقه بندی، رژیم بارشی، رژیم دمایی تحلیل مولفه های اصلی، خوشه بندی، کوپن-گایگر، ایران