آبیاری گندم در دشت تبریز

گندم (Triticum aestivum) به دلیل گستردگی عرصه های زراعی، سهولت تولید و انبار کردن و راحتی تبدیل به آرد، مهم ترین غذای بشر است. گندم بهترین غذای غله ای است که بیش ترین عناصر غذایی مورد نیاز بدن را در بین غلات دارا می باشد. این محصول در بیشتر از 240 میلیون هکتار از اراضی دنیا کشت می شود که از این نظر بیش ترین سطح زیرکشت را در بین محصولات کشاورزی دارد (6). سطح برداشت گندم در ایران 04/7 میلیون هکتار است که 6/36 درصد آن مربوط به گندم آبی است. استان آذربایجان شرقی 6/6 درصد یعنی 464541 هکتار را به خود اختصاص داده است که 100641 هکتار آن مربوط به اراضی آبی است. عملکرد متوسط گندم آبی در استان آذربایجان شرقی 71/2 تن در هکتار است درحالی که متوسط عملکرد کشوری 09/3 تن در هکتار می باشد (1). دشت تبریز یکی از مناطق مهم تولید گندم در استان محسوب می شود. این دشت با زمستان سرد و تابستان گرم از نظر تقسیم بندی آب و هوایی در ناحیه نیمه خشک واقع شده است و دارای 5 ماه خشک، 5 ماه مرطوب و 2 ماه متوسط از نظر بارندگی است. بر اساس اطلاعات اداره کل هواشناسی استان، متوسط درجه حرارت سردترین و گرمترین ماه سال به ترتیب 4/1- و 2/26 درجه سانتیگراد می باشد. از کل 267 میلی متر بارندگی سالیانه (متوسط 30 ساله)، 43 درصد (115 میلی متر) در بهار، 6 درصد (16 میلی متر) در تابستان، 26 درصد (69 میلی متر) در پاییز و 25 درصد (68 میلی متر) در زمستان اتفاق می افتد. با توجه به پایین بودن نزولات و توزیع غیریکنواخت آن، تولید گندم شدیدا به آبیاری وابسته است. محدودیت منابع آب و کیفیت پایین آن باعث شده است که استفاده بهینه و مدبرانه از آنها از اهمیت ویژه ای برخوردار باشد. در این نشریه سعی شده است مسایلی را که می بایست در آبیاری گندم مد نظر قرار گیرد بررسی گردد.