پایش ویرولانس عامل بیماری لکه برگی سپتوریایی گندم (Mycosphaerella graminicola) با استفاده از خزانه های تله

پرآزاری یا ویرولانس عوامل بیماری زای گیاهی بر روی ژن های مقاومت میزبان در کانون های آلودگی، از مهم ترین نکاتی است که باید در روند اصلاح و تولید ارقام مقاوم به بیماری ها مورد توجه قرار گیرد. این پروژه به منظور تعیین ویرولانس قارچ Mycosphaerella graminicola ، عامل بیماری لکه برگی سپتوریایی گندم در شرایط مزرعه ای خزانه های تله (Trap nurseries) و بدون ایجاد آلودگی مصنوعی در سه منطقه مهم شیوع بیماری شامل گرگان، دزفول و گنبد و همچنین در کرج (جهت تکثیر بذر) کشت شد. بدین منظور طی سه سال زراعی 95-1392 در مجموع تعداد 542 ژنوتیپ داخلی و بین المللی گندم مورد ارزیابی قرار گرفت. کاشت بذر (حدود 3 گرم برای هر شماره) به صورت خطی روی دو خط یک متری با فاصله ردیف 30 سانتی متر انجام شد. جهت تسهیل در ایجاد آلودگی و توسعه بیماری در اطراف خزانه و بین هر 20 شماره بذر رقم شاهد محلی حساس به سپتوریا (تجن در گرگان و گنبد، و داراب2 در دزفول) کشت شده و در گرگان از سیستم آبیاری افشانه استفاده گردید. برای یادداشت برداری از واکنش ژنوتیپ ها از روش اصلاح شده ساری و پرسکات توسط ایال و همکاران به صورت ارزیابی شدت بیماری در مقیاس 99-00 استفاده گردید و مواد در گروه های مصون (00)، بسیارمقاوم (14-11)، مقاوم (34-15)، نیمه مقاوم (44-35)، نیمه حساس (64-45)، حساس (84-65) و بسیارحساس (99-85) قرار گرفتند. به علت عدم وجود شرایط محیطی مناسب برای ایجاد و توسعه بیماری و همچنین نبود بقایای گیاهی آلوده (به دلیل وقوع خشکسالی) به عنوان اینوکلوم اولیه، واکنش ژنوتیپ ها در دزفول در طی هر 3 سال و در گرگان در سال سوم قابل ارزیابی بودند. بر اساس نتایج حاصل از ارزیابی واکنش ارقام و لاین های موجود در خزانه تله می توان دریافت که با وجود حساسیت اغلب لاین های گندم موجود در برنامه های به نژادی و بویژه در ارقام تجاری رایج کشور و برعکس فراوانی قابل قبول واکنش مقاومت در بین ارقام افتراقی، می توان با استفاده از ژن یا ژن های مقاومت موثر در ارقام افتراقی نسبت به جایگزین کردن لاین های مقاوم با ارقام حساس در کشور اقدام کرد.واژه های کلیدی: گندم، سپتوریوز برگی، خزانه تله، دامنه بیماری زایی، ویرولانس، Septoria tritici، Mycosphaerella graminicola