بیماری های مهم ویروسی گندم و جو و مدیریت آن ها با استفاده از تاریخ کشت و ضدعفونی بذر در مناطق سرد و معتدل

در ایران ویروس های کوتولگی زرد جو، کوتولگی زرد غلات، کوتولگی گندم، موزاییک رگه ای گندم، موزاییک ایرانی ذرت و موزاییک زرد نواری جو به ترتیب اهمیت و پراکنش به عنوان مهم ترین بیمارگرهای ویروسی گندم و جو شناسایی و گزارش شده اند. این ویروس ها در طبیعت با ناقلین طبیعی (شته ها، زنجرکها و کنه ها) منتقل می شوند و زیست شناسی و همه گیری آن ها وابسته به ناقلین است. میزان وقوع و خسارت بیماری های ویروسی گندم و جو به عواملی نظیر برهمکنش ناقل-ویروس، حساسیت میزبان، زمان آلودگی و شرایط محیطی بستگی دارد. بوته هایی که در مرحله گیاه چه آلوده می شوند هرگز به خوشه نمی روند و گاهی مرگ بوته (در گندم) مشاهده می شود. در گندم و جو زمستانه تاریخ کشت در پاییز موثرترین عامل در بروز بیماری های ویروسی دارای ناقل طبیعی و شدت آن ها است، به طوری که میزان خسارت در تاریخ کشت های زودهنگام (قبل از نیمه مهرماه) تا 100% نیز مشاهده می شود. ناقلین این بیمارگرها در شرایط اقلیمی شهرکرد تا اواخر دهه دوم مهر فعال اند، به تدریج با کاهش دمای محیط فعالیت آن ها کاهش و متوقف می شود. تنظیم تاریخ کشت در پاییز، بر اساس زیست شناسی و فعالیت ناقلین و ضدعفونی بذر، با حشره کش های جذبی، به منظور فرار از آلودگی در مرحله گیاه چه در مدیریت این بیماری ها بسیار موثر است. لذا کشت گندم و جو از اواسط مهر تا دهه اول آبان و ضدعفونی بذر با حشره کش های جذبی به منظور مدیریت بیماری های ویروسی گندم و جو برای مناطق سردسیر و معتدل توصیه می شود.واژه های کلیدی: تاریخ کشت، ضدعفونی بذر، ناقلین طبیعی، گندم، جو