ارزیابی پیش از برداشت میزان تولید افلاتوکسین و فو مونیسین در دانه ژنوتیپ های مختلف سورگوم

بیماری کپک دانه ای یکی از بیماری های مهم سورگوم در مناطق گرم مرطوب جهان و ایران محسوب می شود. مخلوطی از قارچها بویژه از جنس های Fusarium و Aspergillus قادر به ایجاد بیماری کپک دانه ای (Grain Mold) بر روی سورگوم های دانه ای می باشند . برخی از گونه های فوزاریوم بویژه گونه F. verticillioides مولد مایکوتوکسین های مهمی نظیر فومونیسین ها می باشند. افلاتوکسین ها نیز که توسط گونه های Aspergillus تولید می شوند اثر اقتصادی مهمی بر کیفیت دانه سورگوم ایجاد می کنند. در این تحقیق تعداد 20 ژنوتیپ سورگوم شامل لاین های امیدبخش سورگوم دانه ای و دو منظوره در قالب یک طرح آماری بلوک کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه در مناطق کرج و گرگان در سال 1394 کشت گردید. به منظور آلوده سازی مصنوعی پانیکول ها در زمان گلدهی نسبت به اسپور پاشی با سوسپانسیون اسپور مخلوطی از جدایه های قارچ های F. verticillioides و Aspergillus sp. هر کدام جداگانه اقدام گردید. حدودا دو ماه پس از مایه زنی خوشه های سورگوم و همزمان با مرحله رسیدن فیزیولوژیکی دانه ها نسبت به یادداشت برداری صفت شدت بیماری (DS) 10 خوشه مایه زنی شده برای هر تیمار اقدام گردید. به منظور ارزیابی میزان تولید مایکوتوکسین های یاد شده تعداد سه پانیکول از هر رقم در هر تکرار انتخاب و پس از جدا کردن دانه ها از پانیکول آسیاب شدند و مایکوتوکسین های آنها مطابق روش استاندارد استخراج گردید. نهایتا سنجش تولید فومونیسین کل و افلاتوکسین کل در دا نه های ژنوتیپ های مختلف سورگوم دانه ای به کمک کیت های الایزا ELISA)) در طول موج 450nm انجام شد.در مجموع نتایج بررسی میزان واکنش ژنوتیپ های سورگوم دا نه ای پس از مایه زنی با قارچ F. verticillioides در دو منطقه نشان داد که ژنوتیپ های 10 و 11 به ترتیب با 20 و 2/19 درصد شدت بیماری حساس ترین ژنوتیپ ها شناخته شدند و ژنوتیپ های 3 و 8 به ترتیب با 3/3 و 5 در صد شدت بیماری به عنوان مقاوم ترین ژنوتیپ ها شناخته شدند. در این آزمون میزان فومونیسین کل تولید ی بین ژنوتیپ ها در مجموع دو منطقه به طور میانگین در طیفی بین 1/1 و 4/30 پی پی ام ثبت گردید که ژنوتیپ های 6 و 11 به ترتیب با 4/30 و 9/29 پی پی ام بیشترین میزان فومونیسین تجمع یافته در بذور را دارا بودند. در مجموع بین شدت بیماری و میزان فومونیسین تولیدی همبستگی مثبت و معنی داری (r = + 0.65) مشاهده شد. همچنین نتایج بررسی میزان واکنش ژنوتیپ های سورگوم دا نه ای پس از مایه زنی با قارچ Aspergillus sp. در دو منطقه نشان داد که ژنوتیپ های 9 و 1 به ترتیب با 8/40 و 7/26 درصد شدت بیماری حساس ترین ژنوتیپ ها شناخته شدند و ژنوتیپ های 16 و 3 به ترتیب با 5 و 7/6 در صد شدت بیماری به عنوان مقاوم ترین ژنوتیپ ها شناخته شدند. همچنین میزان فومونیسین کل تولید ی بین ژنوتیپ ها در مجموع دو منطقه به طور میانگین در طیفی بین 1/2 و 2/49 ppb ثبت گردید که ژنوتیپ های 9 و 1 به ترتیب با 2/49 و 6/39 ppb بیشترین میزان افلاتوکسین تجمع یافته در دانه را دارا بودند. در مجموع بین شدت بیماری و میزان افلاتوکسین تولیدی همبستگی مثبت و معنی داری (r = + 0.86) مشاهده شد. این تحقیق اولین گزارش از آنالیز افلاتوکسین بر روی ژنوتیپ های مختلف سورگوم در ایران محسوب می شود.واژه های کلیدی: سورگوم دانه ای ، مقاومت، فومونیسین، افلاتوکسین .