بررسی پارت های بذری گندم دیم در کرت ها ی کنترلی سال زراعی 95-94

به منظور بررسی تعداد 443 نمونه بذر از ارقام گندم دیم؛ کرت های کنترلی به مساحت 5 مترمربع تشکیل شد. علاوه بر این تعداد 11 کرت نیز به کلکسیون مرجع اختصاص یافت. ابتدا با مقایسه خصوصیات مرفولوژیکی، ارقام کشت شده در کلکسیون مرجع و مزرعه کرت های کنترلی، اصالت نمونه های بذری، مورد ارزیابی قرار گرفت، سپس بیماری های بذرزاد و تعداد بوته های سایر ارقام و سایر گونه ها در هر کرت کنترلی با مشاهده و شمارش تعیین و با مقایسه با استانداردهای ملی تعداد کرتهای کنترلی ردی تعیین شد. همزمان با بررسی های مزرعه ای، مقدار یک کیلوگرم از بذر هر نمونه جهت تعیین خلوص فیزیکی و ژنتیکی به آزمایشگاه ارسال شد. پس از خاتمه یادداشت برداری ها وضعیت نمونه های بذری هر رقم در هر طبقه با استانداردهای مصوب همان طبقه مورد مقایسه قرار گرفت. نتایج حاصل از بررسی های مزرعه ای نشان داد که اختلاط به بذر سایر ارقام، سایر گونه ها سایر محصولات و علف های هرز به ترتیب موجب ردی11، 6، 7 و 1 درصد نمونه ها شد. مقایسه طبقات بذری نیز نشان داد که بیشترین و کمترین نمونه های ردی به طبقات بذری پرورش 3 و گواهی شده به ترتیب با 30 و 15 درصد ردی تعلق گرفت. مقایسه مراکز نیز نشان داد که مراکز ایلام، لرستان، آذربایجان شرقی، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، گلستان و اردبیل به ترتیب با دارا بودن 52، 50، 42، 33، 29، 22 و 21 درصد نمونه ردی، بیشترین و مراکز کردستان، خراسان رضوی، زنجان، مرکزی، خراسان شمالی و کرمانشاه به ترتیب با 0، 0، 2 ، 3، 9 و 10 درصد نمونه ردی، کمترین فاصله را با وضعیت مطلوب داشتند. علاوه بر این اختلاط با بذر سایر گونه ها مشکل اصلی بذر استان های ایلام، کهکیلوییه و بویراحمد و بوشهر و اختلاط با بذر سایر ارقام مشکل اصلی بذر استان های آذربایجان شرقی و همدان و اختلاط با بذر سایر محصولات مشکل اصلی استانهای کهکیلوییه و بویراحمد و گلستان ارزیابی شد. بررسی های آزمایشگاهی اکثریت نمونه ها را از نظر خلوص فیزیکی استاندارد ارزیابی کرد. این در حالی بود که علت ردی بیشتر نمونه ها، ناکافی بودن خلوص ژنتیکی آنها بود. مقایسه خلوص فیزیکی نمونه های مراکز نشان داد که به استثنای مرکز خراسان شمالی که بیشترین نمونه ردی (27 درصد) را در بین مراکز داشت؛ سایر مراکز از وضعیت مطلوبی برخوردار بودند. بررسی خلوص ژنتیکی نمونه های مراکز نشان داد که مراکز بوشهر، گلستان، خراسان شمالی، کهکیلوییه و بویراحمد و اردبیل به ترتیب با دارا بودن 50، 43، 36، 31 و 26درصد نمونه ردی، کمترین و مراکز کردستان، همدان و ایلام بدون نمونه ردی بیشترین خلوص ژنتیکی را داشتند. بررسی خلوص فیزیکی ارقام نشان داد که به استثنای رقم آذر2 که بیشترین نمونه ردی (6 درصد) را در بین ارقام داشت؛ سایر ارقام از وضعیت مطلوبی برخوردار بودند. بررسی خلوص ژنتیکی ارقام نشان داد که ارقام دهدشت، کریم و کوهدشت به ترتیب با 83، 27 و 24 درصد نمونه ردی، کمترین و ارقام زاگرس، هما، سرداری و آذر2 به ترتیب با 0، 7، 11 و 12 درصد نمونه ردی، بیشترین خلوص ژنتیکی را داشتند. کمترین و بیشترین خلوص فیزیکی طبقات بذری به طبقات بذری مادری، گواهی شده و پرورش3، به ترتیب با 5/1، 2/1 و 9/0 درصد نمونه ردی، تعلق گرفت. همچنین کمترین و بیشترین خلوص ژنتیکی نیز به طبقات بذری پرورش3، گواهی شده و مادری به ترتیب با 32، 19 و 6 درصد نمونه ردی تعلق گرفت.واژه های کلیدی: گ ن دم دیم- طبقات بذری- کرت ها ی کنترلی