راهکارهای کاهش انباشت نیترات و فلزات سنگین در گوجه فرنگی

در ایران 150838 هکتار زیر کشت گوجه فرنگی قرار دارد که از این مساحت، سالیانه 5/65 هزار تن محصول برداشت می شود (احمدی و همکاران، 1394). گوجه فرنگی گیاهی است از خانواده Solanaceae با نام علمی (Lycopersicon esculentum L.) که حدود 90 درصد میوه آن از آب تشکیل شده و بقیه آن را پروتیین، چربی، سلولز، قندهایی مانند گلوکز و فروکتوز، ویتامین های آ، ث، کا، تیامین، ریبوفلاوین، پانتوتنیک اسید، اسید فولیک، ویتامین ای، اسید آمینه های ضروری، املاح معدنی از جمله کلسیم، فسفر، آهن، سدیم، پتاسیم، منیزیم، مس، منگنز، کبالت، روی، آرسنیک و ید تشکیل می دهد (رلف و همکاران، 2002) . کود نیتروژن به جهت نقش پررنگی که در افزایش تولید محصول دارد، مهم ترین کود مورد استفاده در کشت محصولات سبزی و صیفی از جمله گوجه فرنگی می باشد که اغلب کشاورزان آن را به مقدار زیادتر از میزان بهینه مصرف می کنند. از بین کودهای حاوی نیتروژن نیز کود اوره به دلیل محبوبیت فراوان در بین کشاورزان، گاهی بسیار بیشتر از حد نیاز به خاک اضافه می گردد. این مصرف بی رویه دلایل مختلفی دارد که از جمله می توان به سبک بودن بافت خاک که در کنار عدم تقسیط مصرف کود منجر به راندمان پایین مصرف کود می گردد، عدم توجه کشاورزان به کوددهی بر اساس آزمون خاک، و مدیریت ضعیف آبیاری اشاره نمود (ملکوتی و همکاران، 1384). مصرف بیش از حد کود اوره علاوه بر اتلاف منابع مالی می تواند موجب تجمع نیترات در گیاه شود که برای مصرف دام و انسان خطرناک است (عمر و اقبال، 2007). احیای شیمیایی یا بیولوژیکی نیترات و تبدیل آن به نیتریت، موجب آسیب جدی به انسان و حیوانات خواهد شد. نیتریت قادر است در واکنش با اسیدهای آمینه به ترکیبات سرطان زای نیتروز آمین تبدیل شود. نیتریت هم چنین به عنوان عامل بیماری مت هموگلوبینمیا (کمبود اکسیژن) در اطفال شناخته شده است (کراس و همکاران، 1992). علاوه بر این، یکی از عوامل محیطی موثر در ایجاد سرطان های دستگاه گوارش فوقانی، حضور نیتریت و نیترات در آب آشامیدنی و مواد غذایی می باشد (وارد و همکاران، 2005). نتایج حاصل از مطالعات کلینیکی و اپیدمیولوژیکی نشان می دهد که غلظت زیاد نیتریت و نیترات در رژیم غذایی می تواند منجر به سرطان معده شود.