بررسی تغییرات کمی کیفی سفره آب زیرزمینی متاثر از طرح های پخش سیلاب

مرکز تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری از سال 1374 اقدام به اجرای طرح های تغذیه مصنوعی به روش پخش سیلاب در 36 نقطه کشور کرده است. بررسی مستمر این اثرگذاری به منظور ارایه راهکارهای مناسب اجرایی و مدیریتی این قبیل طرح ها جز ملزومات طرح های پخش سیلاب محسوب می شود. در نتیجه هدف از این تحقیق بررسی تاثیر شبکه های پخش سیلاب انتخابی در چهار منطقه (دشت های تسوج، سرچاهان، گربایگان و هرات) بر تغییرات کمی و کیفی سفره آب زیرزمینی می باشد. تعداد رخداد سیل در ایستگاه تسوج، سرچاهان، گربایگان و هرات به ترتیب عبارت است از 45، 13، 116 و 34. در بررسی ها مشخص شد که ایستگاه سرچاهان بیشترین تغذیه و ایستگاه هرات کمترین تغذیه را به دلایلی از جمله شرایط اقلیمی، وقوع خشکسالیهای دوره ای و ناحیه ای، ضخامت بخش غیراشباع، تفاوت پروفیل خاک در لایه غیر اشباع تا سطح آب زیرزمینی و تخریب سازههای طرح، دارا می باشد. ممنوعیت برداشت آب در ایستگاه هرات از سال 1383 باعث بالاآمدن سطح آب زیرزمینی و بهبود آبخوان گردیده بود که این امر پس از آزاد کردن برداشت آب از چاه های قدیمی در سال 1385 باعث افت سریع سطح آب زیرزمینی گردید. این تحقیق با اندازه گیری پارامترهای کمی و کیفی بصورت دوره ای و از چاهها و منابع آب زیرزمینی انتخابی و ترسیم نقشه های خطوط هم ارزش برای پارامترهای مختلف کمی و کیفی در سطح سفره و محاسبه معادله بیلان، بررسی هیدروگراف چاه ها، هیستوگراف های بارندگی و حجم سیلاب های پخش شده و در نهایت مقایسه میزان و تغییرات سطح آب زیرزمینی در چاههای مشاهده ای، با در نظر گرفتن زمانهای بارندگی و سیلاب و حجم آنها انجام پذیرفته است. همچنین در این مطالعات نمونه برداری آب از منابع انتخابی در عرصه و دشت تا خروجی آبخوان و تجزیه شیمیایی نمونه ها و بررسی مقدار، نرخ و روند تغییرات پارامترهای کیفی و شیمیایی آب در ایستگاه های مختلف نیز صورت گرفته است. به دلیل نسبت وسعت عرصه های پخش به وسعت دشت و حجم سیلابی که برای پخش استحصال شده به کل حجم سیلاب و روان آب ایجاد شده و با در نظر گرفتن شیب هیدرولیکی نسبتا زیاد سفره در محدوده عرصه ها و جهت جریان آب از سمت عرصه به پایین دست و وقوع خشکسالی و ازدیاد چاههای بهره برداری و احجام برداشت از آب سفره، به منظور حصول نتایج بهتر، مبادرت به تقسیم بندی چاههای مشاهده ای و منابع آب انتخابی در این بررسی و مقایسه در سه گروه واقع در محدوده عرصه، واقع در حاشیه عرصه و دور از عرصه گردید. در این پژوهش با تمرکز بر تغییرات سطح آب زیرزمینی و پارامترهای شیمیایی آب به ویژه مقدار و روند و نرخ تغییرات قابلیت هدایت الکتریکی (EC) آب در محدوده عرصه های پخش و حاشیه آنها و مقایسه با نواحی دور از عرصه، با در نظر داشتن زمان وقوع و پخش سیلاب و حجم آنها، مشخص گردید که پخش سیلاب در تغذیه مصنوعی آبخوان ها موثر بوده است. کلیدواژه ها: سطح آب زیرزمینی، پخش سیلاب، تغذیه مصنوعی آبخوان، توسعه منابع آب، کمیت آب زیرزمینی، کیفیت آب زیرزمینی، مدلسازی آب زیرزمینی.